Eliot (nhà thơ Anh gốc Mỹ): Cái xác anh trồng năm ngoái trong vườn/ Đã bắt đầu nẩy mầm chưa? Thanh Quế: Tôi như thấy những tháng năm đời mình còn lại/ Là những tháng năm vay mượn của các anh/ Những người đã khuất (Nói với một người anh - nhớ Lê Anh Xuân)

   
Nhân 100 năm ngày mất của văn hào Nga Lev Tolstoy
Sách mới về văn hào Nga Lev Tolstoy: Sự cô độc vĩ đại giữa nhân quần
Cập nhật: 21:26:00 17/8/2010

 

Tatyana Karpekina (Nga) - Đan Thi dịch

Nước Nga bắt đầu những hoạt động tưởng niệm nhân mốc 100 năm Lev Tolstoy từ trần. Hội nghị khoa học quốc tế “Lev Tolstoy và văn chương thế giới” tiến hành trong khu Bảo tồn-điền trang “Yasnaya Polyana” của gia tộc đại văn hào Nga vừa bế mạc ngày 14 tháng Tám. Vĩ thanh độc đáo khép lại hoạt động học thuật quốc tế này đã là lễ giới thiệu những cuốn sách mới về cây đại thụ của nền văn học kinh điển Nga và thế giới.

Cả thế kỷ qua đi, tưởng chừng khó còn tư liệu gì mới về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác đại văn hào Nga. Nhưng không, loạt sách do Viện Bảo tàng Tolstoy Matxcơva ấn hành chắc chắn là sự kiện chấn động.

Kể về một số cuốn trong loạt ấn phẩm mới này, ông Vitaly Remizov Giám đốc Bảo tàng Tolstoy trung ương lưu ý trước hết đến những cuốn sách khai thác đề tài cuộc sống gia đình của Lev Tolstoi, mối quan hệ của nhà văn với người vợ là bà Sophia Andreeva.

Chẳng bí mật gì với ai là mối quan hệ phu thê của văn hào Tolstoy và vợ ông nói chung không phải kiểu hạnh phúc thắm thiết êm đềm, và đó cũng là nguyên cớ khiến cho đến nay vẫn khơi lên vô số xét đoán, những ý kiến giả thiết mà thường là khá xa với sự thật. Chuyên viên Remizov cho rằng, cũng bởi vậy càng nổi bật giá trị của những ấn phẩm mới - sách dựa trên cơ sở tư liệu gốc chân thực và quí báu, là những văn bản lưu trữ ở Viện Bảo tàng Tolstoy. Trong đó tuyệt nhiên vắng bóng hư cấu và ngụy tạo.

Thí dụ, cuốn tiểu sử tự thuật của bà vợ Tolstoy nhan đề “Cuộc đời tôi”. Ông Vitaly Remizov kể: “Ở đây chất chứa biết bao dằn vặt, đau khổ toát lên từ tâm hồn phụ nữ của bà Sophia Andreevna. Bà vốn là con người phức tạp với sự pha trộn của tính cách bản năng và học vấn. Có thể nhận thấy, một mặt, bà muốn nhấn mạnh vai trò của cá nhân mình trong cuộc đời Tolstoy mà rõ ràng bà là một khâu quyết định. Còn mặt khác, nhìn theo góc độ thân phận một cá nhân, qua những trang viết cũng hiểu được rằng bà vợ nhà văn, người mẹ của đàn con đông đúc, đã có cuộc sống khó khăn, nặng nề, tràn đầy kịch tính tâm lý. Tôi chắc rằng khi gập cuốn sách này lại, trong ta sẽ vương vấn nỗi buồn thương. Quí vị biết không, hạnh phúc thật ít ỏi... Ngoài ra, trong sách còn nhiều chi tiết cụ thể, những sự kiện thú vị và ấn tượng. Gia đình Tolstoy sống rất cởi mở và hiếu khách, nhiều nhân vật vĩ đại đã về thăm khu điền trang của họ. Bà Sophia Andreevna - nữ gia chủ, nhà tổ chức cuộc sống này, đã luôn ở trung tâm chú ý”.

Quan hệ tương hỗ, nhãn quan của các thành viên gia đình Lev Tolstoy và thậm chí cả những hiềm khích giữa họ với nhau được thể hiện qua cuốn sách nhan đề “Chàng và Nàng”. Trong cuốn này tập hợp 3 tác phẩm. Đầu tiên là truyện vừa lừng danh của Tolstoy “Bản sonat Kreutzer”, trong đó nhân vật chính là kẻ sát nhân giết vợ đã thú tội với bạn đồng hành ngẫu nhiên về tội lỗi của mình, cố phân giải để hiểu cái gì là tình yêu, hôn nhân, niềm đam mê, điều gì trên đời này ràng buộc đàn ông và đàn bà với nhau... Tiếp đến cũng là gương phản chiếu tác phẩm đó của Lev Tolstoy nhưng soi qua những cuốn sách do vợ và con trai ông xuất bản, giống như là bản hiệu đính của “Sonat Kreutzer”. Trong truyện vừa của Sophia Andreevna với nhan đề “Khúc ca không lời” mô tả tình huống không mấy giản đơn thực sự đã nảy sinh trong gia đình nhà văn, liên quan đến cái chết yểu của cậu con trai Vanechka và chuyện phu nhân Tolstoy bỗng nhiên phải lòng nhà soạn nhạc Sergei Taneev. Còn trong câu chuyện của con trai Lev Tolstoy “Tự khúc Chopin” cũng kể về những vấn đề của gia đình và mối kết nối hôn nhân, nhưng với giọng điệu rõ ràng đối lập so với người cha.

Ông Vitaly Remizov đã viết lời tựa cho tập sách này và chia xẻ những suy tư cá nhân về tác phẩm “Bản sonat Kreutzer”. Thông thường người ta coi “Bản sonat Kreutzer” như là chuyện thầm kín hết sức riêng tư của gia đình. Nguyên cớ bởi phán quyết của Sophia Andreevna, sau khi đọc xong tác phẩm bà đã khẳng định: “Đúng, đó là viết về tôi, ông ấy bêu riếu tôi với cả thiên hạ!”. Thực ra thì tác phẩm này không chỉ nói về quan hệ cá nhân của Tolstoy và Sophia Andreevna, mà còn phản ánh thực trạng hết sức rắc rối và căng thẳng trong giao lưu của nam giới và nữ giới ở nước Nga hồi cuối thế kỷ 19. Tolstoy đã nghiên cứu vấn đề rất sâu và ông hiểu rằng, nếu không có thay đổi gì, thì ắt không tránh khỏi thảm kịch và đổ vỡ to lớn. Ở đây, hóa ra Tolstoi là nhà tiên tri xuyên thế kỷ: ngay cả thời nay, có đến 80% những vụ ly dị xảy ra trong năm đầu tiên của cuộc sống chồng vợ. Tại sao thế? Vì đâu lại có chuyện chia lìa không hiểu nổi như vậy? Bởi cái gì mà giữa người đàn ông và người phụ nữ gần gũi nhất đôi khi tồn tại khoảng cách ranh giới vô hình nhưng không thể vượt qua? Tolstoy đã tiến gần đến giải mã điều bí ẩn đó. Một số người cho rằng Tolstoy thuộc phái căm ghét nữ giới. Nhưng thực chất, không ai có thể hiểu rõ phụ nữ như Tolstoy, không ai hăng hái như Tolstoy khi bênh vực phụ nữ và bảo vệ quyền của phái yếu về tự do, chủ động, vị thế độc lập nội tâm cũng như tinh thần trước cánh đàn ông.

Ông Remizov cho biết: “Tôi cố gắng chỉ ra trong Lời tựa, thực tế Tolstoy đã bảo vệ người phụ nữ như thế nào, ông khám phá trong con người phụ nữ những mật mã kỳ vĩ của bản thể, những bí ẩn tuyệt diệu mà thiên nhiên đã ban tặng cho nửa kia của nhân loại”.

Giữa loạt sách phát hành trên cơ sở Quĩ của Viện Bảo tàng Tolstoy Matxcơva, thể tài phụ nữ được tiếp nối trong một ấn phẩm đặc sắc nhan đề “Diện mạo tinh thần của mẹ tôi”.

Chuyên viên Vitaly Remizov cho biết: “Tài liệu lưu trữ của thân mẫu Tolstoi về cơ bản được bảo quản trong Viện Bảo tàng, và chúng tôi quyết định dựa theo những tư liệu đó để lần đầu tiên tập hợp vào trong một cuốn sách. Bà mẹ của Tolstoy là người tài năng, bà thường xuyên ghi nhật ký lữ hành, nhật ký quan sát việc nuôi dạy các con, viết thư từ trao đổi với nhiều người thân, văn phong của bà tuyệt hảo và bà cũng làm thơ. Cuốn sách còn bao gồm cả những lời bình và suy nghĩ của chính Tolstoy về tình mẫu tử. Đại văn hào đã mất mẹ khi mới tuổi rưỡi. Tolstoi không nhớ được gương mặt của thân mẫu mình, nhưng diện mạo tinh thần của đấng sinh thành thì ông thấu hiểu nâng niu trân trọng suốt đời. Và Tolstoy đã ngợi ca tâm hồn phụ nữ, làm nổi rõ vai trò đặc biệt của người mẹ trong sự nuôi dưỡng thế hệ nối tiếp, người mẹ Nga ở đây hiện lên lồng lộng thiêng liêng như con người với phẩm chất đạo đức cao cả nhất”.

Ấn phẩm không thể không chú ý trong dịp kỷ niệm 100 năm ngày mất của Lev Tolstoy, là cuốn sách-album dựng lại bối cảnh cuộc ra đi bí ẩn của nhà văn rời bỏ điền trang Yasnaya Polyana vào tháng 10/1910, và giờ phút lâm chung cô độc của ông ở ga xép Astapovo vào tháng 11/1910. Qua cuốn sách-album với những tư liệu được sắp xếp lô-gic, độc giả hậu sinh có thể hiểu được điều gì đã diễn ra trong gia đình Tolstoy vào năm đó, dẫn nhà văn vĩ đại tới kết cục bi thương. Lần đầu tiên công bố nhật ký của ái nữ đại văn hào là Aleksandra Tolstaya và những trích đoạn nhật ký của bạn gái Aleksandra, cũng chính là nữ trợ lý của Lev Tolstoy – Varvara Feokristova. Đã qua đi cả một thế kỷ từ khi Tolstoi tạ thế, nhưng giờ đây cũng lần đầu tiên phát hiện được những thư từ liên lạc giữa các thành viên trong gia đình, bắt đầu từ tháng Bẩy 1910 cho đến thời điểm văn hào qua đời.

Ông Vitaly Remizov nêu ý kiến nhận xét khái quát xung quanh cuộc ra đi vĩnh viễn của đại văn hào như sau: Hiển nhiên, sự thật khách quan là ở phía Lev Tolstoy. Là con người khí phách, vị trưởng lão vĩ đại này xứng đáng được hưởng sự kính trọng và xứng đáng được tự do sáng tạo bay bổng. Thế nhưng những năm cuối đời, ông đã bị cầm tù”. Bị ràng buộc từ mọi phía, bằng sức cùng lực kiệt ông đã một lần bứt phăng tất cả những xiềng xích ấy đ được cảm nhận niềm tự do tinh thần của bản thân, cảm nhận sự gần gũi khi đối diện với Chúa Trời. Đó là vào lúc đỉnh cao của tuổi già, khi một cá thể siêu việt đã đạt tới đ mẫn tiệp thần thánh. Mọi người thân xung quanh ông, ai cũng hiểu rất rõ điều đó, nhưng đồng thời mỗi người lại có cách riêng đ buộc Tolstoy phải chịu đau khổ khôn lường, mỗi người đều tạo ra cho văn hào những cực hình như với Jesus trên Golgotha-Núi Sọ. Dù thế nào chăng nữa, Tolstoy đã chịu đựng tất cả những cái đó một cách đầy phẩm giá.

Chắc hẳn những ấn phẩm mới do Viện Bảo tàng Tolstoy Matxcơva phát hành sẽ nhanh chóng rời giá trưng bày thủ đô Nga đ về với độc giả và các tủ sách gia đình.


1
2
Tin mới