Chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ XI
   

Tiểu thuyết Việt: Chờ những tài năng chưa đến
Cập nhật: 9:49:00 10/1/2011

Người đọc vẫn chờ đợi những tiểu thuyết giá trị - Ảnh: Quý Hòa
VanVn.Net - Ngày 21/12 vừa qua, Hội Nhà văn Việt Nam đã trao 14 giải thưởng cho các tác giả - tác phẩm trong cuộc thi tiểu thuyết 2006-2009 (lần thứ ba), với giải nhất thuộc về tiểu thuyết lịch sử Hội thề của nhà văn Nguyễn Quang Thân…

Tiểu thuyết lịch sử đang thu hút người đọc

Cuộc thi này định dạng tiểu thuyết trong 4 năm qua, với hàng trăm tiểu thuyết được bày ra kệ của các nhà xuất bản, và có 51 tác phẩm lọt vào vòng chung khảo với tác giả ở nhiều lứa tuổi. Mỗi cuộc thi đều đem lại hồi hộp cho người đọc, liệu văn học có gì bất ngờ như đã từng bất ngờ trong quá khứ cách đây hơn 20 năm, trong vòng một năm xuất hiện hàng loạt tiểu thuyết tầm cỡ như Nỗi buồn chiến tranh, Bến không chồng hay Mảnh đất lắm người nhiều ma.

Từ đó đến nay, những tác phẩm đem lại sự chú ý cao của dư luận thi thoảng mười, mười lăm năm mới thấy có một hai cuốn trong một rừng tác phẩm ra đời như Giàn thiêu (Võ Thị Hảo), Hồ Quý Ly, Mẫu Thượng ngàn (Nguyễn An Khánh). Vì vậy, bạn đọc có quyền sốt ruột chờ đợi những thành công mới của cuộc thi tiểu thuyết 2006-2009, một mảng văn học lâu nay vắng bóng những tác phẩm lớn.

Tính bất ngờ đã không xảy ra ở cuộc thi tiểu thuyết vừa được trao giải. Tiểu thuyết Hội thề của nhà văn Nguyễn Quang Thân xuất bản năm 2009 là tiểu thuyết soi rọi lại lịch sử, là con đường thành công đã có nhà văn từng đi trước khai phá như Nguyễn Huy Thiệp, gần đây là Võ Thị Hảo và Nguyễn An Khánh. Đó là một con đường khó khăn khi nhà văn phải đối đầu với các nhà sử học và chính trị học khi lật lại những nghi án, những mặt khuất lấp của những nhân vật lịch sử được tôn sùng hàng trăm năm qua.

Cách đây 25 năm, khi Nguyễn Huy Thiệp công bố các truyện ngắn của ông, đã bị các nhà phê bình và sử học phê phán gay gắt, quy kết là “lật đổ thần tượng”. Ngày nay, với cái nhìn cởi mở, khách quan hơn, khoa học hơn, nên các tiểu thuyết lịch sử như Giàn thiêu hay Hồ Quý Ly đã được thừa nhận.

Nay tiếp nối dòng văn học sử này, nhà văn Nguyễn Quang Thân đã cống hiến cho độc giả 400 trang truyện với một nhát cắt về mối quan hệ giữa những người trí thức thành Thăng Long như Nguyễn Trãi, Trần Xuân Hãn với lãnh tụ cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Lê Lợi, và với các võ tướng ít học đã theo Lê Lợi từ ngày đầu nằm gai nếm mật.

Nhà văn Nguyễn Quang Thân đã lựa chọn được đề tài rất hay, đặt vấn đề về số phận của giới trí thức trong bối cảnh một cuộc khởi nghĩa giải phóng dân tộc bước tới ngày thành công(ở đây là khởi nghĩa Lam Sơn chống giặc Minh đô hộ).

Những trang chính sử trong sách giáo khoa đã nói rất qua loa về các tướng lĩnh Lam Sơn, họ có công lao rất lớn trong cuộc kháng chiến chống giặc Minh, nhưng ỷ thế là công thần, mặc cảm ít học rồi quay ra đối đầu với các trí thức ít trực tiếp ngoài trận mạc.

Nhà văn Nguyễn Quang Thân tạo ra một chủ đề khá nặng ký cho cuốn tiểu thuyết kể câu chuyện của 700 năm trước nhưng chưa bao giờ là cũ đối với lịch sử hiện đại. Tiểu thuyết của ông gây tò mò và suy ngẫm. Những bi kịch mang tính thời đại ấy được mổ xẻ săc sảo đã làm nên giá trị cuốn tiểu thuyết và đem lại cho ông giải nhất trong bối cảnh tiểu thuyết văn học Việt Nam còn chưa có nhiều tỏa sáng.

Giải nhất ấy dù chưa tạo ra một “cơn sóng” trong dư luận do chưa có đột phá về nghệ thuật, chưa tạo ấn tượng đặc biệt về văn chương, nhưng việc trao giải chắc chắn là sự động viên các nhà văn nỗ lực đi vào đề tài “hóc búa” để kéo độc giả lại gần văn học hơn. Trong một thời gian khoảng bảy năm, tiểu thuyết lịch sử đã có những dấu ấn tốt, luôn tạo ra sự chú ý nhờ con đường bình thường hóa những huyền thoại, đưa những bài học cay đắng của lịch sử ra soi rọi trong ánh sáng của... văn học, nhằm tác động vào tư tưởng xã hội vận động theo hướng khách quan của khoa học. Sức thu hút của loại hình văn học này chính là ở đó.

Nhà văn trẻ chưa đến

Nhìn vào 51 tác phẩm tham dự chung khảo cuộc thi tiểu thuyết vừa qua, ta thấy những cái tên rất quen thuộc. Cuốn Xuân từ chiều của Y Ban đoạt giải C là tác phẩm có thử nghiệm nghệ thuật. Nhà văn thay đổi cách viết liền một mạch mà không xuống dòng, khá mới mẻ. Tuy nhiên, nội dung của Xuân từ chiều thì không mới. Đó là những gì của cuộc sống thường ngày xảy ra với ba người đàn bà với éo le, mơ ước, lo sợ, mưu sinh, toan tính... Giải C với cuốn Quyên của Nguyễn Văn Thọ, Thần thánh và bươm bướm của Đỗ Minh Tuấn dù nhân vật được đặt trong những không gian khác nhau, từ nước Đức xa xôi với biết bao người xa xứ, đến nông thôn đổi mới của Việt Nam với bi hài đan xen thì cách viết lại không hoàn toàn mới.

Không có nhà văn trẻ đoạt giải dù cũng có đôi ba cái tên trẻ xuất hiện trong vòng chung khảo và cũng đã được dư luận bạn đọc chú ý khi tác phẩm xuất bản trong mấy năm nay. Ban tổ chức cho biết là rất tiếc, nhưng đánh giá tiểu thuyết vẫn là sân chơi của các nhà văn đã đủ độ chín về nghề, về vốn sống. Các giải thưởng để lại một niềm luyến tiếc trong bạn đọc về kỳ vọng những tên tuổi mới đem lại làn gió lạ cho văn đàn.

Nhà văn Y Ban đặt tình huống, nếu như lập một ban giám khảo khác, toàn những người trẻ, liệu sẽ có một cách đánh gíá khác về văn học không, và vì vậy có thể sẽ có những giải thưởng về tay nhà văn trẻ? Không chắc có, bởi lẽ những tác phẩm dự thi hầu hết đã xuất bản và đã có thẩm định của độc giả, và bốn năm qua chúng ta không ghi nhận được cuốn tiểu thuyết nào có khả năng gây sóng gió trên văn đàn.


(Theo DNSG)

Tin bài mới

1
2
3
4
5
Tin mới