Tác phẩm và dư luận

21/7
11:27 AM 2017

TRƯỜNG CA “CHIẾN TRANH TRÊN GƯƠNG MẶT ĐÀN BÀ” CỦA NHÀ THƠ PHẠM HỒ THU

NGÀY 17/7/2017 HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM VÀ BỘ LĐTB&XH ĐÃ TRAO GIẢI THƯỞNG CHO CÁC TÁC PHẨM DỰ THI CUỘC VẬN ĐỘNG SÁNG TÁC VỀ ĐỀ TÀI THƯƠNG BINH LIỆT SĨ VÀ NGƯỜI CÓ CÔNG NĂM 2017. TẬP TRƯỜNG CA “CHIẾN TRANH TRÊN GƯƠNG MẶT ĐÀN BÀ” CỦA NHÀ THƠ PHẠM HỒ THU ĐƯỢC TRAO GIẢI BA. VANVN.NET TRÂN TRỌNG GIỚI THIỆU TẬP TRƯỜNG CA NÀY

                     PHM HỒ THU

 

Chiến tranh

trên gương mặt đàn bà

 

 

Trường ca

 

 

Lời tác giả

 

Chúng ta đã đi qua cuộc chiến tranh chống Mỹ và đất nước thống nhất đã hơn bốn mươi năm. Có biết bao câu chuyện anh hùng, biết bao kỳ tích anh hùng, biết bao ký ức đau thương trong những năm tháng ấy. Nhưng có lẽ những ký ức về con đường Trường Sơn sẽ là những ký ức sâu sắc và ám ảnh nhất của cả dân tộc, của những ai từng ra mặt trận - con đường với sự có mặt và hiến dâng tuổi thanh xuân của hàng vạn bộ đội và thanh niên xung phong. Con đường mà Đại tướng Võ Nguyên Giáp gọi là "một kỳ công, kỳ tích, kỳ quan do ý chí vì độc lập, tự do của chiến sĩ và thanh niên xung phong làm nên". Trên con đường ấy hơn 20 nghìn cán bộ chiến sĩ và TNXP đã vĩnh viễn nằm xuống và hơn 30 vạn người khác bị thương; chưa kể những mất mát  "phi vật thể" mà chúng ta không bao giờ tính được…

Tôi có một tuổi trẻ đi qua con đường ấy vào chiến trường Khu V làm phóng viên mặt trận. Có một Trường Sơn đầy cảm xúc trong tôi, đặc biệt là sự hy sinh của những người phụ nữ miền Bắc là TNXP trên con đường ấy. Tôi đã gặp họ và được nghe kể nhiều về họ. Họ ở quanh tôi, là những bạn bè cùng thế hệ.

 

Viết về những đóng góp, hy sinh vô bờ bến của bộ đội Trường Sơn và TNXP, đặc biệt là nữ TNXP, cho những con đường Trường Sơn và cho cuộc kháng chiến là quá lớn, bút lực dường như không tả xiết… Tôi ước ao viết được một chút gì về họ, mà cảm thấy bất lực! Những trang viết nhỏ nhoi này của tôi chỉ mong góp phần nhỏ bé gợi nhớ và gìn giữ một phần ký ức ấy. Khi tôi chọn một góc nhỏ viết về sự hy sinh của những nữ TNXP làm đường Trường Sơn cũng là để được nói về một góc ký ức của chính thế hệ mình.

Phạm Hồ Thu

 

Chương mở đầu

Lời thưa

I

Chiến tranh đã đi qua rồi chăng? Bốn

mươi năm - bao thành phố mọc lên,

những con đường mọc lên…

 

Bốn mười năm - Bao lứa trẻ lớn lên

bao lớp người ngã xuống. Những dòng

sông vẫn chảy về với biển, như nghìn

đời đất nước bình yên…

 

Bốn mươi năm - những người đàn ông, đàn

bà từ chiến trường trở về đã thành mẹ,

thành cha, thành ông, thành bà; có người

lặng lẽ cô đơn, có người thành những tình

nhân đắm say, cuồng nhiệt. Có những

người thất nghiệp; có người thành kỹ

sư, tiến sĩ, lại có người thành thứ trưởng,

 

 

 

 

bộ trưởng… Trong số họ có người nhớ

người quên những con đường ra mặt

trận. B52 gầm thét, những cung đường

rung bom tọa độ. Những cung đường đầy

muỗi và vắt. Những cung đường sốt rét,

những con đường đầy chất độc da cam…

 

 

 

 

II.

Ai nhớ chăng những con đường Trường Sơn,

con đường được mở ra từ lý tưởng " Quyết

tâm thắng Mỹ, dù phải đốt cháy cả dãy

Trường Sơn".

 

 

 

Con đường ấy đã đi từ những nẻo mòn

không tên, những cảnh rừng hoang chưa

có dấu chân người, vách cao và suối sâu,

bao nhiêu cũng vượt. Vì miền Nam ruột

thịt, những người con yêu của miền Bắc

đêm đêm lặng lẽ ra đi. Đêm đêm trong

những cảnh rừng đại ngàn chỉ có tiếng

chân voi, tiếng hổ gầm, vượn hú.., những

người lính ra đi không để lại dấu chân

người[1]

 

     Ôi, những người con yêu của đất nước

tôi - họ đã lên đường theo cách đi của những

Kinh Kha[2] - tìm vào tận sào huyệt kẻ thù

mà đánh, chưa có đường thì tìm đường mà

đi, chưa có cầu thì bắc cầu mà vượt...

 

 

 


 

 

 

III.

Ai nhớ chăng những người đàn bà - những

người đàn bà dâng hết tuổi thanh xuân

cho những con đường Trường Sơn liền mạch,

cho những đoàn quân tiến ra mặt trận

đỡ gian lao, vất vả, cho ngày hôm nay

đất nước bình yên, cho tiếng chuông

ngân nhịp điệu hòa bình… Ai còn nhớ

chăng ?

 

Ai còn nhớ chăng?

Những người đàn bà sinh ra không phải

                để giáp mặt chiến tranh

Những người đàn bà sinh ra không phải

                để đánh mìn, cầm cuốc, cầm choòng, cầm súng

Những người đàn bà sinh ra không phải

               để làm cọc tiêu nơi chiến địa

Cũng không phải họ sinh ra để được tặng

                           danh hiệu Anh hùng…

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Người đàn bà muôn đời là liễu yếu, đào tơ

Người đàn bà sinh ra để dịu hiền, bé bỏng

Làn môi thắm dâng lời âu yếm

Bầu vú tròn mời gọi đắm say

Họ sinh ra sự sống ngày ngày…

 

 

Ai còn nhớ chăng?

Những người đàn bà sinh ra để làm

                      những người vợ dịu hiền

                     những người tình đắm đuối

Mỗi buổi chiều họ nhóm lên bếp lửa

  Bát cơm thì ngon, bát canh thì ngọt

 "Em đợi anh, em đợi anh về…"

                     họ khe khẽ hát…

 

 

 

 

 

 

 

Người đàn bà sinh ra để nâng tiếng

                                                hát ru

Tiếng hát ru truyền từ đời này sang

                                               đời khác

Những đứa trẻ sinh ra và lớn lên

                               từ những lời ru ấy

Thành tiếng cười chung cả trái đất

                             đợi chờ…

 

Nhưng chiến tranh đến rồi

Phải cất lại những lời ru

Tổ quốc - những con đường vẫy gọi…

Những người đàn bà ra trận

 

* * *

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Chương hai

 

Khúc từ biệt mái đình

Lời dẫn:  Sau "sự kiện vịnh Bắc bộ" (5/8/1964), Mỹ "leo thang" đánh phá miền Bắc, nhất là mạng lưới giao thông, cầu cống, kho tàng…, với mục đích ngăn chặn sự tiếp viện của miền Bắc với chiến trường miền Nam. Tướng Lơ - may (cựu tham mưu trưởng không quân Mỹ) khẳng định: "Chúng ta (Mỹ) sẽ ném bom tàn phá đẩy lùi Bắc Việt Nam về thời kỳ đồ đá. Dưới bom đạn Mỹ, Bắc Việt Nam không chịu nổi một tuần…"

Những nhà lãnh đạo Việt Nam lúc ấy xác định không lùi bước, vừa chống chiến tranh phá hoại của Mỹ ở miền Bắc vừa tiếp tục tăng cường chi viện cho miền Nam, quyết thắng giặc Mỹ. Đường chiến lược Trường Sơn được quyết định sẽ tăng tốc xây dựng kéo dài, mở rộng. 

 

 

 

 

 

Theo chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ, lực lượng  TNXP chống Mỹ cứu nước được thành lập, chủ yếu tăng cường cho ngành GTVT và bộ đội Trường Sơn. Ngay từ đợt đầu tiên tuyển TNXP (1965), đã có 52.000 TNXP (được tổ chức thành 41 đội, 337 đại đội) lên đường ra mặt trận. Tiếp theo trong ba năm 1965 – 1968, với 25 đợt tuyển quân, đã có 73.850 TNXP (trong đó 50 – 60% là nữ) có mặt ở Trường Sơn và những cung đường ác liệt nhất.

Một số nhà nghiên cứu lịch sử cho biết: Trong lịch sử các cuộc chiến tranh  của thế giới suốt 20 thế kỷ, chưa có cuộc chiến tranh nào và ở nơi đâu mà số lượng phụ nữ được huy động vào cuộc chiến tranh cùng một lúc đông đảo đến như vậy…

          Ở những làng quê miền Bắc, sự vắng mặt đông đảo những người phụ nữ ra mặt trận là một bức tranh không thể nào quên về sự hy sinh…

(P.H.T)

 

 

 

 

Này cây trúc xinh

Cây trúc xinh tang tình là cây trúc mọc

Trúc xinh đứng ở đầu đình

Em xinh em đứng một mình vẫn xinh[3] 

 

Câu hát vút lên

Em đã tự hào là cây trúc xinh

Cây trúc xinh đứng ở đầu đình

Đứng ở đầu đình chờ người đi hội…

 

Hội hè chưa tan

Chiến tranh đã tới

Người người đi vội

Bỏ mặc trúc xinh đứng ở đầu đình.

 

Đứng ở đầu đình

Nào ai ngó tới

Xin người đừng nói

Em đứng nơi nào cũng xinh…

 

Tiếng hú chiến tranh

Rúc vào hồn ta thúc giục

“ Nước có giặc phải đi đánh giặc”

Dẫu là phận gái…

 

 

 

 

 

Này đây xiêm áo

Mớ bảy mớ ba

Hồng, xanh, đỏ, tím

Ta cởi ra bỏ lại sân đình…

 

Sân đình có nhớ ta không ?

Ta mang mùa xuân trong tiếng hát xoan

Mắt cười lúng liếng

Ta nhún một nhịp xuân

               cho đu bay lên trời

Cho mọi ánh mắt nhìn theo

Cho mùa xuân tưng bừng lễ hội

Cho rạo rực nào trai nào gái

Nếu vắng ta, sao gọi hội làng…?

 

Xin góc sân đình hãy tha thứ cho em

Trúc xinh ra đi, sân đình vắng lặng

Chùa cổ kính giơ bàn tay vẫy

Những Thị Mầu[4] ­ra đi

Thị Kính[5] cũng ra đi

Trước đó Thằng Nô[6]

                  lên đường nhập ngũ…

 

 

 

Tiếng mõ sân chùa nào ai đứng khóc

Sân chùa đầy khế rụng

 

Lá sả, lá chanh thơm ngát

Thơm cô đơn như câu hát

Nào ai bứt lá gội đầu…

 

Những cánh đồng rơm rạ cũng cô đơn

Trai làng đi

Gái làng đi

Nào ai còn ai đêm trăng đập lúa

Gầu sòng, gầu giai để mốc

Ai đủ đôi tát nước đầu đình…

 

 

 

Đêm sen tàn thơm ngát cả vầng trăng

Trăng, trăng ơi,

           gặp ai mà trả áo[7]  ?

Người gửi áo đêm nào đã ra mặt trận

Hương sen đầm theo gió cũng bay đi…

 

Trúc xinh thì trúc cứ xinh

Tạm biệt nhé – lửa chiến tranh

                                   đang tràn

 

Xa kia là những con đường

Những con đường vẫy gọi…

 

 

 

Chương ba

Trường Sơn- mặt trận- mặt đường

Lời dẫn: Mùa mưa 1965, con đường vận chuyển vào chiến trường miền Nam bằng ô tô qua một phần đất Lào bị ngập lụt nghiêm trọng. Do yêu cầu của chiến trường, những cuộc hành quân bộ và vận chuyển hàng hậu cần, vũ khí bằng sức người và các phương tiện thô sơ đã không thể đáp ứng. Phải phá thế độc tuyến con đường vận tải từ Bắc vào Nam để có thể đáp ứng nhu cầu chiến lược - chi viện cho chiến trường miền Nam liên tục trong cả bốn mùa. Mở đường từ Tây sang Đông Trường Sơn, tạo ra tuyến đường cơ giới chiến lược “Chọc thủng Trường Sơn, mở đường quyết thắng” là một quyết định táo bạo  có ý nghĩa quyết định những thắng lợi lớn của chiến trường sau đó, như chiến dịch Mậu Thân, chiến dịch Đường 9 - Nam Lào, và đặc biệt là chiến dịch Hồ Chí Minh giải phóng hoàn toàn miền Nam.

 

 

 

Ngày 30 Tết Bính Ngọ (tháng 1-1966), đợt bộc phá đầu tiên đã nổ, mở đầu chiến dịch “Chọc thủng Trường Sơn”, mở đường 20 -  đường Quyết thắng 

Đường 20 được mở là một bất ngờ lớn đối với đối phương, vì từ thời Pháp thuộc, các tài liệu để lại đã xác định  không có đường nào có thể vượt Trường Sơn... Những người mở đường đã phải vượt qua muôn ngàn gian khổ, muôn ngàn hiểm nguy...

 

 

 

 

 

 

 

 

—

Bó mình trong những chiếc áo sắc rêu

Chúng con ra mặt trận

Không ai nói với ai nhưng chúng con đều biết

             phải chối từ những áo trắng, áo xanh, áo đỏ, áo vàng

Xin từ biệt những mùa thu yên tĩnh

Trường Sơn đây - mặt trận - mặt đường...

        

—

Đầu năm một chín sáu nhăm (1965)

Thiếu tướng - Bộ trưởng Phan Trọng Tuệ

                        được cử làm Tư lệnh trưởng Trường Sơn

Những kỹ sư, những công trình sư

   được tăng cường cho mặt trận

Quyết định mở đường Hai mươi

Đường Hai mươi sẽ là mũi tên thọc sâu vào sào huyệt địch

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

—

Con đường chỉ dài hơn một trăm hai mươi ki lô mét

nhưng phải xuyên qua tám mươi ba ki lô mét đỉnh Trường Sơn

Hơn bốn mươi ki lô mét là núi đá vôi

                                  với những vách đá tai mèo

Một bên là vực sâu, với chín trăm bảy mươi cua gấp khúc

Con đường cũng phải đi qua hàng trăm trọng điểm ác liệt

Nào dốc Đồng Tiền, dốc Ba Thang, dốc Khe Diêm,

                                  khe U Bò, K sáu tám, K năm chín

Nào cua chữ A, đỉnh Aki, đỉnh Chà Ang,

                                  Cà Roòng, đèo Phu La Nhích.

Nhưng “đánh địch mà đi, mở đường mà tiến”

Đấy là cách đi của những người lính Trường Sơn!

 

 

 

 

 

—

Sẽ không ai quên cái phút giây này

         Mười bảy giờ ba mươi

         Ngày Ba mươi Tết Bính Ngọ, 1966

         Tiếng mìn mở đầu chiến dịch chọc thủng Trường Sơn đã nổ

         Núi rừng Trường Sơn nghìn năm yên lặng

         Bỗng bừng lên vào phút giây này...

 

Chọc thủng Trường Sơn

Nối Đông Trường Sơn sang Tây Trường Sơn

Bảy bảy ngày đêm không nghỉ

Mỗi tháng làm hai mươi ki lô mét đường

             chủ yếu bằng nổ mìn phá đá

Bằng đôi bàn tay của những người chiến sĩ

Bằng trí óc của những người kỹ sư

Bằng trái tim của những người thiếu nữ

 chỉ quen may vá, thêu thùa

 

 

 

 

Sau 77 ngày đêm

Đường Hai mươi đã mở...

 

Sẽ không có ai quên những vị tướng già đầu hai thứ tóc

Những tổng công trình sư ...

Chinh phục Trường Sơn bằng trái tim và khối óc

Sẽ không có ai quên

Những người lính trong đội hình Trung đoàn công binh Bốn, Năm và Mười

Những người con gái, con trai Đội 23 Nam Hà,

Đội 23 Hà Tĩnh,

Đội 4 Ninh Bình,

Đội 3 Nghệ An, Quảng Bình- “Quảng Bọ”

những cái tên sống chết với con đường...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

—

Những ai từng vượt Trường Sơn

                                 trên những đường mòn sơ khai

Những đường mòn bí mật - “đi không dấu, nấu không khói”

Những tấm ván lót đường để dấu chân không in lại

Phải vượt qua vô vàn những dãy đá tai mèo

Núi cao và suối sâu, các anh đều phải vượt...

 

Các anh tôi

Với đôi dép lốp mòn và chiếc gậy Trường Sơn

Đi bộ ba, bốn tháng ròng mới vào được Bê Hai

Sáu, bảy tháng ròng may ra đến chiến trường Nam Bộ

Một nghìn năm trăm ki lô mét đường rừng

Mỗi người cõng ba mươi ki lô gam trên lưng

Nào lương khô, áo quần, súng đạn

Ống cóng ruốc pha thuốc tê phù sốt rét

Chưa gặp địch đã có thể chết vì kiệt sức

Anh tôi chết vì leo đèo, lội suối

Chết vì sốt rét, chết vì cái đói

Ba người vượt Trường Sơn có thể là mất một

 

Ôi Trường Sơn, người giữ mạng mấy vạn người

Họ - những anh hùng chưa kịp xung phong...

 

 

 

 

 

 

 

—

Những tin tức đau lòng đến với chúng tôi

Những người mở đường - cũng là người lính

Ra chiến trường, chúng tôi chưa một ngày

                                  học cách xếp đội hình

Chưa một ngày học cách đâm lê, bắn súng

Đến với Trường Sơn,

 chúng tôi chỉ mang theo tình thương của mẹ

Tiễn chúng tôi đi, vạt áo mẹ ướt đầm

Nhiều người trong chúng tôi chưa một lần

                                 biết cái chớp mắt tình nhân

Chưa kịp nhận nụ hôn đầu trong vòng tay

                                 của người tình đắm đuối

Chưa biết làm vợ và chưa làm mẹ

Nhiều người chưa từng bước ra khỏi luỹ tre làng...

 

Nhưng chúng tôi cùng có điểm chung:

Nghe chuyện các anh, thương các anh biết mấy

Các anh - những người đàn ông tuyệt vời dũng cảm

Vượt Trường Sơn như những anh hùng

 

 

 

 

 

 

 

Các anh là con trai những người mẹ thảo hiền

Nếu anh không về, tan nát nhất hẳn là trái tim của mẹ

Mẹ sẽ khóc ròng những đêm mất ngủ

Nhớ thương anh, tóc mẹ trắng đầu...

 

Các anh là cha của những đứa trẻ thơ ngây

Ngày các anh đi, có những đứa chưa một lần gọi bố

Nếu anh không về, bé sẽ mồ côi

Sẽ bơ vơ đến hết cuộc đời...

 

Các anh cũng là những người chồng những người tình

                       của những người đàn bà nhân hậu

Nếu anh không về, sẽ thừa ra những lời ru thiếu phụ

Sẽ thừa ra những thiếu nữ ngóng trông...

 

 

 

 

 

 

 

—

Ơi Trường Sơn kì vĩ kia ơi

Sao ngươi giấu trong lòng quá nhiều bí ẩn

Ngươi là một phần thịt da đất nước

Đất nước sẽ thế nào nếu không có dãy Trường Sơn

Đất nước bị xâm lăng, dòng Bến Hải chặn đường

Khát vọng tự do giục dân tộc này tìm đường mà vượt

Trường Sơn chìa đôi cánh vẫy gọi con người, vẫy gọi tự do

Vẫy gọi ngày mai Nam - Bắc một nhà...

 

Nhưng ngươi cũng chứa quá nhiều thử thách

Trong bóng đêm bao kẻ thù rình rập

Những vách đá tai mèo dựng ngược

Những bãi đá ngầm nước chảy miên man

Những cua tay áo, những cua chữ A

                        như không thể biến thành đường

những rừng vắt, những rừng cây độc

những cánh rừng sốt rét đủ cho vạn người cùng mắc

những vạt rừng không một ngọn tàu bay...

 

 

 

 

 

 

Và trong bóng đêm của ngươi kẻ thù cũng đến rồi kia

Lũ thám báo trong hình hài giấu mặt

Đi cùng chúng có hệ thống hàng rào Mắc na ma ra điện tử

Những "đôi mắt thần", những "cây nhiệt đới" [8]

Những phi đội "Con ma", "Thần sấm"

Những thê đội B52 ném bom toạ độ

Chất độc da cam và chất diệt cỏ

Những "dự án tạo mưa", những "dự án tạo bùn"[9]

và chúng hòng vặt trụi dãy Trường Sơn...

 

—

Không ai không yêu sự sống của mình

Nhưng phút giây này

Sự sống con đường là điều quan trọng nhất

Chiến trường cần quân

Chiến trường cần đạn

Chiến trường cần những đoàn xe lăn bánh

Chúng tôi quên chúng tôi cho sự sống con đường...

  

      

 

 

 

Chương bốn

 

Chiến tranh có gương mặt đàn bà

 

Lời dẫn: Những thành tích kỳ vĩ trên đường Trường Sơn được làm nên bởi hàng vạn bộ đội Bộ Tư lệnh 559, hàng vạn TNXP. Nhưng hình ảnh của những người nữ TNXP có mặt trên những nẻo đường Trường Sơn là hình ảnh gây ấn tượng nhất về sự hy sinh.

Chương này của  thiên trường ca xin dành những dòng nói về những người con gái ấy, qua những trang nhật ký của những đồng đội của các chị, nhật ký của các lái xe Trường Sơn và nhật ký của chính các chị mà tác giả đã tìm được trên đường “lang thang” tìm hiểu về cuộc chiến đấu này...

 

 

 

 

 

 

 

I. Nhật ký 1

 

 

Ngày …năm 1966

Sẽ không thể nào quên những tháng năm này

Hai ki lô mét Khe Diêm bom thù xáo trộn

Đây là cái rốn chứa bom

Bao nhiêu người ngã xuống

Nhưng có lệnh: phải thông xe trọng điểm

Quyết tử cho con đường...

 

Mấy tiểu đoàn bộ đội và thanh niên xung phong

                                        chúng tôi thay nhau

Dàn quân ra trận

Chúng tôi chuẩn bị nào cuốc, nào chòong, nào xẻng

Những khối thuốc nổ mang tên TNT

Có thể bạn không tin đâu

Nhưng chúng tôi ra mặt đường còn chuẩn bị

            cả những xe chở thương binh, những chiếc quan tài

Và sắp xếp những trung đội chuyên làm nghề đào huyệt

Chúng tôi quyết tử cho con đường...

 

 

 

 

II. Nhật ký 2

 

“Ngày...

Cuộc chiến tranh này thật làm bao người phụ nữ khổ đau. Ta nhớ em Hải Yến đêm nào. Bị lạc rừng, em bên ta ngồi khóc. Nhớ em H. long đong chạy trốn bom, thù. Bắp chân em nõn nà, ròng ròng máu chảy. Và Dung nữa, bầu vú em trắng ngần bị viên 20 ly  xé toác. Em khóc ròng nhớ tiếng khóc trẻ thơ. Nhớ tiếng Sửu kêu ú ớ dưới hầm trong tiếng rú bom B52. Nhớ Khuyến có đôi mắt đẹp ngây thơ. Nhớ Phương Thảo có mái tóc dài, khéo léo.

 

Ôi  các em gái, bạn gái của tôi. Sốt rét rừng làm tái xanh da mặt các em. Rồi. Những mái tóc bơ phờ vì chất độc...”[10]

 

 

 

 

 

 

III. Nhật ký 3

 

“Ngày...

Có nơi đâu như dải đất này?

Có nhiều đêm, chín - mười lần chúng tôi lên chốt

Những tuyến đường vắt qua những mảnh đồi trơ trọi

Không một lá xanh

Chỉ một mét vuông đường

Chịu hàng trăm bom mìn, đủ loại

B52 ném bom toạ độ

Bom napan, bom bi

Ca nông vanh rắc mạ

Có nơi đâu như dải đất này...

 

“Em ơi đâu còn xưa nữa,

Mái tóc xanh, má lấp lánh ánh hồng

Tôi thấy em trên đôi tay nhỏ

Lấp loá búa choòng, phá đá đêm trăng

Em ơi ngày xưa đâu còn nữa

Chỉ biết ôm em đùa giỡn ánh trăng

Em ơi đâu còn xưa nữa

Chỉ biết đường kim mũi chỉ thêu thùa” [11]

 

Bao giờ tắt lửa chiến tranh

Về quê Phủ Lý, chúng mình gặp nhau...”

 

 

 

 

 

 

IV. Nhật ký 4
 (của một chiến sĩ lái xe Trường Sơn)

 

—

Sẽ không thể nào quên những tháng năm này

Những năm tháng Trường Sơn gian khổ

Máu tiếp máu, người người ngã xuống

Xe này cháy thành than, xe khác lại lên đường

 

Chúng tôi đã quen những gian khổ chiến trường

Buổi sáng vừa nhen, buổi chiều đã có mấy người ngã xuống

Những ngả đường rung bom toạ độ

Những ngả đường đầy bom nổ chậm

Những ngả đường máy bay đuổi theo xe

Có thể bất ngờ người ngã xuống là tôi...

 

 

 

 

 

 

—

Nhưng điều tôi không thể nào quên là tiếng các em cười

Giữa đại ngàn Trường Sơn, các em có mặt

Bom vừa dứt, các em lao tới

Tôi thấy con đường được các em che

 

Những cung đường khốc liệt của Trường Sơn

ngầm Ta Lê, Cà Roòng, đỉnh Phu La Nhích

Ở cái nơi tưởng như cả tiếng chim cũng không sống nổi

Vẫn thấy bóng những người con gái lao đi

 

Em cầm cuốc, cầm choòng bạt vách taluy

Em vác đá, tấm lưng trần tứa máu

Em sừng sững trên điểm cao đếm bom chưa nổ

Em làm cọc tiêu dẫn đường cho xe các anh đi...

 

 

 

 

 

 

 

 

—

Tôi vừa nghe tiếng cười khúc khích đêm qua

Tiếng cười ấy bị bom vùi

Đêm nay tôi lại nghe tiếng cười khúc khích khác

Trên mặt đất tưởng chẳng gì sống nổi

Mà vang đâu đây vẫn khúc khích tiếng em cười.

 

Xin cảm ơn các em - những nữ thanh niên xung phong

Các em đến Trường Sơn cùng chúng tôi chia sẻ

Sống và chết, đạn bom và máu đổ

Lòng chúng tôi mềm đi vì tiếng các em cười

 

Và phải nói thật lòng về các em tôi

Bầy tiên nữ - những bờ vai run rẩy

Chiếc hôn vội giữa đại ngàn hoang dại

Dâng trong tôi nhịp điệu sống không ngờ

Sẽ không thể nào quên vòng tay em bé bỏng, dại khờ

Em cho tôi niềm tin: phải sống!

 

 

 

 

 

 

—

 

Trên trái đất này có nơi nào như thế này không

Chiến tranh có gương mặt đàn bà

Không ai sợ chiến tranh,

Nhưng chiến tranh mang cái ác

Nó cướp của chúng ta đầu xanh tuổi trẻ

Nó cướp của chúng ta bao người bạn quý hiền

Nó cướp của chúng ta những ao ước làm chồng

những  khát khao làm vợ

những dịu hiền bé bỏng các em tôi...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Đáng lẽ các em là tiên nữ những đêm trăng

Nhưng trên mặt đường các em phải là dũng sĩ

Bom vừa dập, các em lao tới

Phải bảo vệ con đường - các em lấy thân che

 

Các tiên nữ ơi, sao các em lại đến nơi này

 Đạn bom qua đây quá chừng ác liệt

Những người lính bọn anh người người ngã xuống

(Chiến tranh mà - không tránh được - chiến tranh!)

 

Nhưng có lẽ nào lại đến lượt các em?

Xe anh lao đi mong sớm ngày chiến thắng...

 

 

 

 

 

 

 

Chương năm

Khúc trở lại mái đình

I

—

Con trở về, trước hết là ôm mẹ

Ôi mái tóc người đã bạc nhiều thêm

Mẹ còng lưng đang quét lá bên thềm

Mẹ đếm lá hẳn là để vơi nỗi nhớ

Mẹ đếm lá chờ bước chân con trở lại

Những mùa lá rụng vàng sân vắng

Đợi con về, mẹ đợi, đêm đêm...

 

Không có gì sánh được lòng mẹ đâu

Mẹ ơi mẹ, con thương mẹ nhất

Bao đêm vắng mẹ chờ con trước cửa

Mẹ ngóng phương Nam, mẹ tìm phương Bắc

Mẹ lạy Trời, khấn Phật

Xin phương con tìm được yên bình

 

 

 

 

—

Xin đừng nói to về những hy sinh

Những hy sinh nhìn thấy và không bao giờ nhìn thấy

Lặng lẽ nhất là những hy sinh của mẹ

Trái tim mẹ mang những vết chém chìm...

 

Ca ngợi những chiến công, xin hãy nói nhỏ thôi

Kẻo lại động vết thương chìm của mẹ

Những đứa con không về mãi mãi là bé bỏng

Những cánh tay con mẹ vẫy bên trời.

 

 

II

—

Chiến tranh tàn rồi nhưng mẹ đâu được bình yên

Mẹ khóc những người con không trở lại

Và mẹ khóc cho những người con gái

Sau chiến tranh trở về...

 

 

 

 

 

Vòng tay mẹ ôm con, vòng tay ấy lỏng dần

Con biết đêm nay mẹ lại khóc thầm

Mẹ nhớ đứa con gái phổng phao ngày trước

Đôi mắt to tròn, nụ cười tươi rói

Mái tóc dày như sóng...

Đâu rồi con, làn da trắng bóc

Đâu rồi con, cặp vú bánh dày thơm ngát

Đau rồi con đôi má lựng ngày xưa..

 

Chiến tranh đã tàn nhưng mẹ không thể bình yên

Mẹ lại khóc cho những người con gái

Sau bao năm, mãi chẳng lấy chồng

Sau bao năm, chẳng  có trẻ bế  bồng

 

Con ơi, con ơi

Làm đàn bà được làm mẹ là ước mơ lớn nhất

 

 

 

 

 

 

III

—

Ôi , có đất nước nào như đất nước chúng tôi

Những người xuất sắc nhất đều ra mặt trận

Đất nước yêu hòa bình nhưng người người cầm súng

Đất nước dàn quân trên số phận bao người...

 

Yêu hòa bình nhưng không thể mất tự do

Không thể mất biển trời Tổ quốc

Không thể mất cánh cò cánh vạc

Bay ngang trời chở khát vọng bình yên...

 

—

Có đất nước nào như đất nước chúng tôi

Đất nước của những người đàn bà dịu hiền, bé bỏng

Đất nước của những người đàn bà hát ru.

Đất nước của những người đàn bà chờ đợi

Chờ đợi bao đời cũng chẳng bình yên

Họ thành người cầm súng

Họ cầm cuốc, cầm choòng và cầm Tình yêu

ra trận...

 

 

 

 

 

—

Chúng tôi trở về khi đất nước đã bình yên

Người trở lại mái trường, người trở về với đồng quê lam lũ

Chúng tôi giống nhau khát khao tìm về hạnh phúc

Khát khao tình yêu, khát khao làm mẹ

Khát khao nắm bàn tay con trẻ

Trong đêm trăng ngồi hát diệu ru hời...

 

Nhiều người trong chúng tôi đã thành mẹ, thành bà

Họ tiếp nối con đường nghìn đời của mẹ

Lại bồng bế, hát ru, cầy cấy lam lũ

Lại sinh ra biết bao đứa trẻ

Những đứa trẻ lớn dần, hòa biển lớn Nhân dân

 

 

 

 

—

Các con lớn lên rồi có biết đã bao đêm

Mẹ ngồi ru những đứa con trong bụng

Mẹ lạy trời

Những cánh rừng da cam mẹ vượt

Chất độc chết người đừng thấm thịt da con

Đêm trở dạ một mình

Việc thứ nhất là nắm bàn tay tí hon

Nắm bàn chân bé xíu

Ước làm sao không thiếu, không thừa

 

Có những đứa trẻ sinh ra chưa kịp làm người

Có những đứa trẻ sinh ra suốt đời không lớn

Suốt cuộc đời mẹ làm bảo mẫu

Suốt cuộc đời lam lũ

Suốt cuộc đời mang dấu ấn chiến tranh...

 

 

 

 

IV

—

 

Mẹ tôi hát rằng:

Đời người được mấy giấc mơ

Chàng mơ chinh chiến, em mơ bóng chàng[12]

 

Câu hát xưa mẹ hát ru em

Sao lại vận vào em - người đàn bà bé bỏng

Những người trai ra trận

Em đi theo tiếng hát của người

Bàn chân em in lên dấu chân người

Đợi một ngày sum họp...

 

Chiến tranh! Chiến tranh

Chiến tranh không chừa ai

Chiến tranh xé ngang những ước mơ bé bỏng

Hai đứa chúng mình cùng ra mặt trận

Kẻ thù đến là ta nổ súng

Em đợi anh

Nghe tiếng súng là em nghe anh gọi

Em đợi anh về...

 

 

 

 

 

 

Tắt lửa chiến tranh

Nhiều người trai không trở lại

Anh ở đâu rồi - người trai yêu dấu

Anh ở đâu rồi - người tình duy nhất của em!...

 

—

Nào ai biết chăng

Có những trái tim yêu chỉ yêu được một lần

 

Người trai ấy hy sinh

Chị trở thành góa bụa

Không tìm được người trai nào giống người trai ấy

Chị vào chùa - thành sư...

 

Hãy lắng nghe! Hãy lắng nghe

Lắng nghe một tiếng chuông chùa

Là nghe một tiếng người xưa vọng về...

 

 

 

 

 

 

Cô Thị Màu ngày xưa

Vào chùa không nhặt khế chua

Bạn tôi niệm một câu thơ tặng đời

Thả tình lại chốn chơi vơi

Thả mình vào tiếng chuông rơi lặng chiều...

 

Nỗi người thật lắm bể dâu

Đã đau nỗi bạn lại đau nỗi mình

Trúc xinh vẫn đứng đầu đình

Nhưng người trai của chúng mình đã xa...

Những người trai chẳng về nhà

Nhìn trời - một giải ngân hà về đâu...

 

 

 

 

 

Đã xa, xa lắm nhịp cầu

Mõ kêu tiếng trái tim đau ngóng tìm...

Khói hương thổi lạnh rừng chiều

Tặng riêng đồng đội dấu yêu nỗi niềm

 

 

—

Áo khăn ngày ấy lặng rồi

Trúc xinh vẫn đứng bên trời lặng im

Trúc xinh thì trúc vẫn xinh

Lặng im nghe tiếng mái đình trở rêu

 

Thôi về nép dưới trăng sao

Để nghe gió thổi rì rào mỗi đêm

Để nghe mưa thở bên thềm

Để nghe sông chảy ấm êm nỗi người

 

 

 

 

 

***

Đất nước tôi

Những người đàn bà

Mỗi sợi tóc đều mang câu thơ chinh phụ[13]

Trong cổ tích

Người đàn bà chờ chồng hóa đá

Sau những cuộc chiến tranh

Đá không đủ để tạc thành những nàng chinh phụ

Đá lại trở thành người

Những buổi sáng tinh khôi

Những nàng chinh phụ đi qua trước cửa nhà tôi

Đi qua trước cửa nhà bạn

Mang theo những vết thương không lời...

 

—

Chiến tranh dù đã xa rồi...

 

2001-2017

P.H.T

 

 

 

 

MỤC LỤC

 

Trường ca

 Chiến tranh trên gương mặt đàn bà

 

 

 

 

Lời tác giả. 5

Chương mở đầu Lời thưa. 7

I 7

II. 8

III. 10

Chương hai  Khúc từ biệt mái đình. 13

Chương ba Trường Sơn- mặt trận- mặt đường. 19

Chương bốn Chiến tranh có gương mặt đàn bà. 30

Chương năm Khúc trở lại mái đình. 39

I 39

II 40

III 42

IV.. 45

 

 

 

 

[1] Thời kỳ đầu vượt Trường Sơn vào Nam chiến đấu, các đoàn quân đi phải giữ bí mật

[2] Kinh Kha: Một nhân vật trong các câu chuyện cổ Trung Quốc là biểu tượng của một người anh hùng xả thân, tìm địch mà đánh.

[3] Ý những câu trong bài dân ca

                        “ Cây trúc xinh”

 

[4]23Những nhân vật chính trong vở chèo cổ “Quan âm Thị Kính” thường diễn ở các

      Sân đình mỗi dịp hội làng

 

 

[7] Ý từ câu ca dao:

“Đêm qua tát nước đầu đình

  Bỏ quên chiếc áo bên cành hoa sen

  Em  có bắt được thì cho anh xin…”

 

[8] Hệ thống máy móc điện tử hiện đại được quân đội Mỹ dùng để do thám, hướng dẫn máy bay ném bom ở Trường Sơn.

[9] Những chất hoá học (sáng chế mới ở Mỹ) nhằm tạo mưa nhân tạo, làm nhão bùn, kéo dài mùa mưa, gây khó khăn cho đối phương.

 

[10] Trích từ Nhật ký của kỹ sư Trần Văn Thủy - Tổng đội TNXP 25 Nam Hà.

[11] Trích trong “Nhật ký TNXP Trường Sơn 1965-1969” của kỹ sư - thương binh Trần Văn Thuỳ, nguyên đội viên TNXP đội 25 Nam Hà.

[12] Ca dao mẹ hát ru tôi

[13] Ý thơ Hoàng Quý

Từ khóa
Chia sẻ

Tin khác

0 bình luận

Bình luận

Email sẽ không được công khai trên trang.
Điền đầy đủ các thông tin có *