Tác phẩm chọn lọc

13/12
5:29 PM 2016

DIỄN TỪ NHẬN GIẢI NOBEL VĂN CHƯƠNG 2016 CỦA NHẠC SĨ-NHÀ THƠ BOB DYLAN

Dưới đây là toàn văn diễn từ nhận giải thưởng Nobel văn chương 2016 của nghệ sĩ người Mỹ Bob Dylan, bài diễn từ đã được bà Azita Raji đọc vào chiều tối thứ Bảy (tức rạng sáng ngày 11-12 giờ Việt Nam) trước 1.500 vị khách, trong đó có các thành viên của Hoàng gia Thụy Điển:

DIỄN TỪ NHẬN GIẢI NOBEL VĂN CHƯƠNG 2016 CỦA NHẠC SĨ-NHÀ THƠ BOB DYLAN

Dưới đây là toàn văn diễn từ nhận giải thưởng Nobel văn chương 2016 của nghệ sĩ người Mỹ Bob Dylan, bài diễn từ đã được bà Azita Raji đọc vào chiều tối thứ Bảy (tức rạng sáng ngày 11-12 giờ Việt Nam) trước 1.500 vị khách, trong đó có các thành viên của Hoàng gia Thụy Điển:

"Chào buổi tối tất cả mọi người. Tôi xin gửi lời chào nồng nhiệt tới các thành viên của Viện hàn lâm khoa học Thụy Điển và tới tất cả những vị khách ưu tú có mặt trong buổi tối nay.

Tôi xin lỗi vì đã không thể tham dự trực tiếp, nhưng xin hiểu cho rằng, tôi chắc chắn sẽ có mặt bên mọi người ở góc độ tinh thần và rất vinh dự khi được nhận giải thưởng danh giá này.

Được trao giải thưởng Nobel văn chương là một điều tôi chưa bao giờ hình dung tới. Từ thuở đầu đời, tôi đã quen với việc đọc và hấp thụ những tác phẩm của những tác giả thực sự xứng đáng với danh hiệu này như: Kipling, Shaw, Thomas Mann, Pearl Buck, Albert Camus, Hemingway.

Những người khổng lồ văn chương mà tác phẩm của họ đã được dạy trong nhà trường, được lưu trữ trong các thư viện trên toàn thế giới và được nhắc tới với những lời kính trọng đã luôn tạo được ấn tượng sâu sắc. Và giờ đây tôi đã được gia nhập vào hàng ngũ những tên tuổi ấy trong một danh sách thực sự vượt qua cả ngôn từ.

Tôi không biết liệu rằng những người đàn ông và phụ nữ này đã bao giờ từng nghĩ về một giải thưởng Nobel cho bản thân họ không, nhưng tôi đồ rằng, bất cứ ai viết một cuốn sách, một bài thơ, hay một vở kịch ở bất cứ nơi nào trên thế giới cũng đều có thể mang trong mình mơ ước bí mật ẩn sâu bên trong họ. Ước mơ đó có thể bị vùi sâu quá mức đến nỗi ngay cả họ cũng không nhận ra nó.

Nếu có ai đó bảo tôi rằng tôi có cơ hội mỏng manh đoạt được giải thưởng Nobel, tôi hẳn đã nghĩ rằng cơ hội đó với mình cũng giống như việc được đứng trên Mặt trăng vậy.

Trên thực tế, vào năm tôi ra đời và trong một vài năm sau đó, đã không có ai trên thế giới được đánh giá là đủ xuất sắc để giành giải Nobel này. Vậy nên, sẽ là không quá khi tôi nhận rằng mình là một trong số những trường hợp hiếm hoi.

Tôi đang ở ngoài đường thì nhận được tin bất ngờ này, và phải mất hơn vài phút để tôi có thể xử lý nó phù hợp. Tôi bắt đầu nghĩ về William Shakespear, một đại văn hào.

Tôi cho rằng ông ấy đã nghĩ về mình là một kịch tác gia. Ý nghĩ rằng mình đang viết văn chương rất có thể chưa bao giờ có trong đầu ông ấy.

Những ngôn từ ông ấy viết ra là dành cho sân khấu. Chúng được viết để nói chứ không phải để đọc. Khi ông ấy viết vở kịch Hamlet, tôi chắc rằng ông ấy sẽ nghĩ về những vấn đề khác nhau như: "Ai sẽ là các diễn viên phù hợp cho những vai này?" "Vở kịch này sẽ được diễn trên sân khấu ra sao?" "Tại sao tôi thực sự muốn đặt bối cảnh vở diễn ở Đan Mạch?"

Tầm nhìn cũng như những đam mê sáng tạo của ông ấy chắc chắn sẽ được đặt ra trước tiên trong tư duy của nhà viết kịch, nhưng cũng còn những vấn đề đời thường khác cần phải xem xét và giải quyết. Đó là những vấn đề như: "Có tiền cho nó lúc này không?", "Có đủ những chỗ ngồi tốt cho những người bảo trợ của tôi không?", "Tôi sẽ kiếm đâu ra một chiếc đầu lâu người?".

Tôi cá rằng điều mà Shakespeare ít nghĩ tới nhất trong khi viết tác phẩm của mình là câu hỏi "Nó có phải là văn học không?"

Khi tôi bắt đầu viết các bài hát lúc còn là một thiếu niên, và thậm chí khi tôi đã bắt đầu đạt được một số thành tựu ghi nhận về khả năng của mình, những khát vọng với các bài hát đó cũng chỉ như cho tới lúc này. Tôi nghĩ chúng sẽ được nghe ở các quán cà phê hay quán bar, có thể sau đó ở những nơi như Carnegie Hall, London Palladium.

Nếu tôi thực sự mơ ước lớn, có lẽ tôi có thể hình dung tới việc làm một bản thu âm và sau đó nghe các bài hát của mình trên đài phát thanh. Đó thực sự là một phần thưởng lớn trong tâm trí tôi. Làm các bản thu âm và nghe các bài hát của bạn trên sóng phát thanh có nghĩa là bạn đang tiếp cận đến một lượng khán giả lớn và bạn có thể tiếp tục làm những việc bạn đã dự định làm.

Vâng, tôi đã làm những gì thuộc dự định của mình trong suốt một thời gian dài qua. Tôi đã có hàng tá đĩa thu âm và đã biểu diễn hàng ngàn chương trình âm nhạc trên toàn thế giới. Nhưng chính những bài hát mới là phần trọng tâm thiết yếu trong hầu như mọi thứ tôi làm.

Chúng dường như đã tìm được một chỗ đứng trong đời sống của nhiều người thuộc nhiều nền văn hóa khác nhau, và tôi biết ơn điều đó.

Nhưng có một điều tôi phải nói. Là một nghệ sĩ biểu diễn tôi đã biểu diễn cho 50.000 người và tôi cũng đã biểu diễn cho 50 người, và tôi có thể nói với bạn rằng chơi cho 50 người xem khó hơn.

50.000 người có một kiểu cá tính đơn nhất, nhưng 50 người thì không phải vậy. Mỗi người có một cá tính riêng, độc lập, một thế giới của chính họ. Họ có thể cảm nhận mọi thứ rõ ràng hơn. Sự thành thực của bạn và cách nó liên đới với độ sâu trong tài năng của bạn sẽ bị thử thách.

Sự thực thì (quy mô) Ủy ban Nobel quá nhỏ tới mức họ không thể không hiểu tôi.

Nhưng, cũng như Shakespear, tôi thường quá bận bịu với việc đeo đuổi những nỗ lực sáng tạo và giải quyết mọi khía cạnh của các vấn đề đời thường. Kiểu như "Ai là những nhạc sĩ giỏi nhất của những bài hát này?", "Tôi có đang thu âm ở phòng thu phù hợp không?", "Bài hát này đã ở đúng nốt của nó chưa?" Có một số thứ chẳng bao giờ thay đổi, ngay cả trong suốt 400 năm.

Chưa từng một lần tôi có thời gian để tự hỏi mình câu "Những bài hát của tôi có phải văn học không?" Vậy nên, tôi thực sự cảm ơn Viện hàn lâm Thụy Điển, đã dành thời gian để xem xét chính câu hỏi đó, và mặt khác, rốt cuộc đã đưa ra một câu trả lời tuyệt vời như vậy".

Tôi cầu chúc mọi điều tốt đẹp sẽ đến với tất cả mọi người,

Bob Dylan".

                                                                        D. KIM THOA (Nguồn:Tuoitreonline)

 

TRANG THƠ BOB DYLAN-TÁC GIẢ NOBEL VĂN CHƯƠNG 2016: SỰ GIAO HÒA GIỮA ÂM NHẠC VÀ THI CA

 

TUỆ ĐAN (DỊCH)-PHẠM TẤN XUÂN CAO

Ca khúc “Thời gian đang chuyển mình” được phát hành trong album cùng tên vào năm 1964. Dylan viết ca khúc này nhằm phản ánh những sự biến đổi của thời cuộc.

Kể từ khi ca khúc được trình diễn, nó đã tác động lớn đến cách nhìn nhận của con người về xã hội. Các nhà phê bình xem ca từ của ca khúc này như một sự đóng góp cho thông điệp về sự thay đổi đang không ngừng diễn ra trong đời sống hàng ngày. Ca khúc này đã xếp thứ 59/500 ca khúc vĩ đại nhất mọi thời đại được tạp chí Rolling Stone bình chọn vào năm 2004. Còn với “Mọi chuyện đã đổi thay” xuất hiện trong bộ phim Wonder Boys được Dylan phát hành vào năm 2000, ngay lập tức đã chiến thắng giải Quả cầu vàng cho ca khúc độc đáo nhất. Có thể nói rằng ca từ của Dylan hội tụ đầy đủ những chiều kích chính trị, xã hội, triết học lẫn văn chương; và qua sự “biến ảo” của Dylan, lời ca khúc dưới đây nghiễm nhiên là những bài thơ được thuyên chuyển trên một dải tần âm thanh độc đáo, đượm màu minh triết.


BOB DYLAN

Thời gian đang chuyển mình

Lẫn vào đám đông
Khi rong ruổi
Và đến lúc nhận ra rằng
Dòng nước quanh mình không ngừng chảy
Nhìn ra điều ấy sớm
Bạn sẽ thấy lạnh thấu xương
Nếu cuộc đời của bạn đáng giá
Tốt hơn
Bạn nên bắt đầu bơi
Hoặc sẽ chìm nghỉm như hòn đá
Bởi thời gian đang chuyển mình

Này nhà văn và nhà phê bình
Các anh hãy tiên tri bằng ngòi bút
Giữ đôi mắt rộng mở
Bởi trò may rủi sẽ chẳng có lần hai
Và đừng bảo sao nó chóng vánh
Vì vòng xe cứ mãi giữ nhịp khoan thai
Rồi chẳng ai
Được xướng tên cả
Nay thất bại
Mai chiến thắng
Bởi thời gian đang chuyển mình

Này thượng nghị sĩ, hạ nghị sĩ
Hãy để ý lời kêu gọi
Đừng đứng nơi ô cửa
Đừng che chắn văn phòng
Chính vì khi thấy đau
Là tất cả đã úa màu
Cuộc chiến ác liệt ở ngoài kia
Sẽ nhanh chóng làm lung lay khung cửa sổ
Nổ bên tường nhà bạn
Bởi thời gian đang chuyển mình


Này những ông bố và bà mẹ
Khắp nơi đây
Đừng trách cứ
Những gì mà bạn không hiểu
Khi những đứa con bạn
Không còn nghe lời
Lối xưa nhanh chóng già đi
Thì hãy lìa xa thứ gì đó mới mẻ
Nếu bạn không thể với tới
Bởi thời gian đang chuyển mình


Phòng tuyến được thành hình
Thì chính là khi mà sự nguyền rủa vương vãi
Nay chậm
Mai nhanh
Như hiện tại
Sẽ thành quá khứ
Và ranh giới
Sẽ nhanh chóng phai màu
Nay dẫn đầu
Mai về sau
Bởi thời gian đang chuyển mình



Mọi chuyện đã đổi thay


Gã đàn ông bần thần mang tâm trạng phiền muộn
Trước và sau tôi chẳng có ai cả
Trong lòng tôi có một người con gái và nàng đang uống rượu sâm
banh
Với làn da trắng cùng cặp mắt sắc lịm
Tôi ngước nhìn lên bầu trời đượm màu xa-phia
Tôi ăn mặc chỉn chu, ngồi đợi chuyến tàu cuối


Đứng trên giá treo cổ với vòng dây thòng qua đầu
Ngay đây thôi tôi mong chờ địa ngục hơn lúc nào hết


Người ta điên và thời gian thì lạ hoắc
Tôi nhốt kín mình để rồi dạt ra một khoảng rộng
Tôi từng bận tâm nhưng mọi chuyện đã đổi thay


Nơi chốn này với tôi là hụt hẫng
Tôi đang đứng ở nơi đô thành tồi tệ
Đáng ra tôi nên ở Hollywood
Chỉ vài giây thôi và tôi nghĩ tôi đã thấy điều gì đó xa rời
Những tiết mục nhảy sẽ khiến cho kẻ bị kích thích la ó
Chả cần đường tắt và ta sẽ ăn diện ở trên xe
Ở đây, chỉ kẻ ngốc mới nghĩ hắn có bất kỳ điều gì đó để minh thị


Dòng nước dưới cầu cứ leo lét chảy
Đừng đánh thức gã, tôi chỉ đang cố vượt qua


Người ta điên và thời gian thì lạ hoắc
Tôi nhốt kín mình để rồi dạt ra một khoảng rộng
Tôi từng bận tâm nhưng mọi chuyện đã đổi thay


Tôi tản bộ dọc con đường sầu muộn
Nếu Kinh thánh đúng, thế giới này sẽ nổ tung
Tôi cố vượt bỏ chính mình như tôi có thể
Một vài thứ gì đó rất nóng chạm đến
Tâm trí con người chỉ có thể đứng khững lại
Bạn không thể thắng nó bằng một cánh tay hoang hoải


Thấy thích cảm giác yêu người con gái lúc đầu mà tôi gặp
Đặt nàng lên chiếc xe rồi mình cùng đi dạo phố


Người ta điên và thời gian thì lạ hoắc
Tôi nhốt kín mình để rồi dạt ra một khoảng rộng
Tôi từng bận tâm nhưng mọi chuyện đã đổi thay


Tôi nhạy cảm, và tôi chỉ không muốn phô nó ra
Bạn có thể làm tổn thương ai đó ngay cả khi không biết điều ấy
Sáu mươi giây tiếp theo có thể giống như thứ gì đó miên viễn
Sẽ chìm xuống chậm hơn, sẽ bay lên cao hơn
Tất cả chân lý trên thế giới này thêm vào đó một sự dối trá đủ lớn
Bởi khi yêu chắc gì đã được yêu


Ông Jinx và bà Lucy, nhảy nơi bờ hồ
Tôi không quá hăm hở để làm điều gì đó nên tội


Người ta điên và thời gian thì lạ hoắc
Tôi nhốt kín mình để rồi dạt ra một khoảng rộng
Tôi từng bận tâm nhưng mọi chuyện đã đổi thay


Tuệ Đan dịch
(Nguồn: Tạp chí Sông Hương11-2016)

 

NOBEL VĂN CHƯƠNG 2016: SỰ GIAO HÒA GIỮA ÂM NHẠC VÀ THI CA

 

PHẠM TẤN XUÂN CAO

Chiều ngày 13/10/2016, Hội đồng Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã chính thức công bố giải Nobel Văn chương thuộc về nhạc sĩ, ca sĩ, nhà thơ người Mỹ Bob Dylan với thông cáo giải thưởng được trao vì những phát kiến của ông trong việc tìm kiếm những cách diễn đạt thi pháp mới lạ cho truyền thống âm nhạc Mỹ.

Hẳn là, việc Dylan được nhận giải Nobel văn chương năm nay đã gây ra một nỗi ngạc nhiên lớn trong lòng công chúng yêu văn học, bởi lẽ, âm nhạc đã lấn sân văn học, hay chúng ta có thể đẩy cái nhìn rộng hơn một chút, sẽ thấy được rằng văn hóa đại chúng (tạm thời) soán ngôi văn hóa đương đại, khi mà lớp công chúng yêu văn học luôn đặt kỳ vọng vào những tác giả với các tác phẩm dày cộp mang âm hưởng của kiểu hình yêu thích tiểu thuyết trước đây. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra trước sự kiện này sẽ hướng đến một diện mạo mới, một cái nhìn mới về sự liên hệ chặt chẽ đến phạm vi của lý thuyết tiếp nhận, mà đặc biệt là vấn đề về ranh giới giữa các hình thức và thể loại nghệ thuật.

Bob Dylan là nghệ danh của Robert Allen Zimmerman, ông sinh ngày 24 tháng 5 năm 1941. Ông là một trong những nghệ sĩ danh tiếng của thế kỷ XX. Đặc biệt, ông còn tham gia vào các phong trào xã hội mà những ca khúc thời kỳ đầu của ông như Để gió cuốn đi (Blowin’ in the Wind) đã trở thành những bài thánh ca cho các hoạt động nhân quyền và phản đối chiến tranh. Ca từ của Dylan có một sự kết hợp rộng rãi và độc đáo giữa chính trị, xã hội, văn học và triết học. Không những được biết đến dưới danh hiệu nhạc sĩ, ca sĩ, Dylan còn là diễn viên, họa sĩ, nhà văn và nhà biên kịch. Năm 2008, ông được nhận giải Pulitzer báo chí cho những đóng góp lớn về âm nhạc và văn hóa mà đặc biệt là sự kết hợp phức tạp giữa thi ca và âm nhạc. Năm 2004, ông được tờ tạp chí Rolling Stone, bầu chọn là nghệ sĩ vĩ đại thứ hai mọi thời đại, chỉ sau ban nhạc The Beatles. Năm 2012, ông được tổng thống Mỹ Barack Obama trao Huân chương Tự do. Tính đến nay, Dylan đã nhận được tổng số giải thưởng danh giá là 11 giải Grammy, 1 giải Oscar và 1 giải Quả cầu vàng.

Dylan được coi là một trong số những nhân vật có tầm ảnh hưởng nhất thế kỷ XX, từ âm nhạc đến văn hóa. Trong danh sách “Các nhân vật quan trọng nhất của thế kỷ XX” của tờ tạp chí Time với lời tựa “nhà thơ bậc thầy, nhà phê bình xã hội chua cay và linh hồn thủ lĩnh gan dạ của thế hệ phản văn hóa.” Tổng thống Obama nói về ông trong lễ trao Huân chương Tự do hồi năm 2012, không có một tượng đài nào vĩ đại hơn. Tính đến năm 2008, ông đã bán được trên 120 triệu album trên toàn thế giới. Nhạc sĩ Paul Simon cho rằng, những sáng tác thời kỳ đầu của Dylan đã vượt ra khỏi khuôn khổ của nhạc folk thông thường. Như với ca khúc “Để gió cuốn đi” có giai điệu vô cùng ấn tượng, Dylan đã thả mình đi xa hơn môi trường của nhạc folk và góp phần định nghĩa lại thể loại này. Khi Dylan tiến hành phối trộn các thể loại nhạc với nhau, nhiều nhà phê bình nhận ra nơi ông có một sự ảnh hưởng về văn hóa một cách sâu đậm, khi chất nhạc của ông xuất hiện sự hòa trộn của các yếu tố ngày một trở nên phức tạp. Mike Marqusee cho rằng Dylan đã tạo ra một khối lượng sản phẩm rất khó lẫn lộn, ông ấy đã tiến hành hòa quyện folk, blues, đồng quê, rock’n’roll, Phúc âm, nhạc nền Anh, thơ tượng trưng, thơ cách tân và thi ca thế hệ Beat cũng như chủ nghĩa siêu thực và Dada, theo kèm là biệt ngữ và quan điểm xã hội.

Sự nghiệp của ông đã được rất nhiều những nhà chuyên môn, những nhà phê bình nghiên cứu một cách tỉ mỉ. Tiêu biểu như nhà phê bình văn học Christopher Ricks đã từng công bố cuốn sách dày tới 500 trang về những nghiên cứu tác phẩm của Dylan, ở đó tác giả cuốn sách đã đặt ông ngang hàng với Eliot, Keats và Tennyson, bên cạnh đó tác giả còn cho rằng Dylan hoàn toàn xứng đáng là một nhà thơ đúng nghĩa. Nhà thơ Andrew Motion từng đề nghị rằng ca từ của Dylan nên được đưa vào chương trình giảng dạy trong nhà trường. Kể từ năm 1996, rất nhiều lần Dylan được đề cử vào danh sách Giải Nobel Văn chương của Viện hàn lâm Thụy Điển. Về vấn đề chất giọng của Dylan, Robert Shelton đã mô tả nó như một thứ chất giọng khàn đục giúp ta gợi nhớ về Guthrie, nhưng cũng chua chát như Dave van Ronk. Nhà phê bình Micheal Gray còn đánh giá phần hát của ông trong bài “Like a Rolling Stone” đạt tới điểm trẻ trung và châm biếm sâu cay. Bên cạnh đó, nhà phê bình Christophe Lebold còn nhận xét về chất giọng của ông gần như vỡ vụn, qua đó giúp cho Dylan giới thiệu với thế giới tính âm thanh hoàn toàn mới của ca khúc, một thứ chất giọng đã mang chúng ta qua bao góc nhìn của thế giới tan vỡ, sụp đổ.
 

 

Sự nghiệp ca hát của ông cũng đã gây ảnh hưởng lớn lên nhiều thể loại âm nhạc khác. Edna Gundersen cho rằng thứ âm nhạc của Dylan đã len lỏi vào từng dòng chảy của nhạc pop kể từ năm 1962. Nhạc sĩ Joe Strummer ca ngợi Dylan đã đặt nền móng cho ca từ, giai điệu, sự nghiêm túc, tính tinh thần và sự sâu sắc của nhạc rock. Nếu xem những tác phẩm trong thập niên 1960 của Dylan là góp phần mang tính trí tuệ tới âm nhạc quần chúng thì sang đến thế kỷ XXI, giới phê bình ngày nay đánh giá ông đã mở rộng văn hóa nhạc folk đi xa hơn rất nhiều so với lúc ông mới tiếp nhập với nó. Theo lời của Sara Danius, Thư ký thường trực của Ủy ban giải Nobel, khi cho rằng nếu ta quay ngược trở lại 2.500 năm trước đây, về đến thời của Homer và Sappho hẳn nhiên chúng ta sẽ tiếp xúc với các tác phẩm sử thi dùng để nghe và trình diễn cùng với các nhạc cụ, tuy nhiên, sức sống của hình thức nghệ thuật này đến ngày nay không phải là đã tàn lụi, người ta vẫn đọc và thưởng thức các tác phẩm của họ như một tác phẩm văn học, đối với Bob Dylan cũng vậy, người ta có thể nghe ông và hẳn là muốn hiểu ông hơn người ta nên đọc những tác phẩm của ông. Qua đây, chúng ta có thể rút ra được một nhận xét tổng quan về giải Nobel năm nay như một minh chứng cho sự giao hòa giữa âm nhạc và thi ca. Có thể xem phần văn học của Dylan thuộc về ca từ của ông, tuy nhiên, xét trên bình diện nghệ thuật, điểm đặc biệt còn nằm ở sự cách tân của ông trong phạm vi của nghệ thuật trình diễn.

Vấn đề đặt ra trước giải Nobel Văn chương năm nay, phải chăng, Hội đồng trao giải có lý do riêng nào đó trong việc lựa chọn chủ nhân của giải thuộc về một nhạc sĩ hơn là một nhà văn, một ca sĩ hơn là một nhà thơ. Phần lớn ý kiến vẫn tập trung vào việc, sở dĩ, giải năm nay được trao cho một người hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc chính là nhắm đến một sự tái định nghĩa về vấn đề thể loại hay loại hình nghệ thuật, mà đặc biệt là tính ổn định và ranh giới giữa các loại hình nghệ thuật dường như trở nên mong manh hơn trước sự giáp ranh, tiếp nhập của nhiều thể loại trong sự tương tác với nhau. Do đó, việc giải Nobel năm nay được trao cho một người hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc với những cách tân trong việc trình diễn ca từ được xem như những tứ thơ, đoản thi hẳn nhiên, người ta sẽ không thể không tiến đến nhận xét về việc ranh giới giữa các loại hình nghệ thuật đã trở nên xô lệch đi. Hơn nữa, việc đẩy mạnh và liên hệ vấn đề này trên chiều kích lịch sử, qua đó, dường như có thể cho phép chúng ta có được một cái nhìn mới hơn về mối quan hệ giữa âm nhạc và thi ca, mà quan trọng hơn hết, ở đây chính là nguồn mạch chung của cả hai loại hình nghệ thuật có từ lâu đời này. Như thế, chúng ta có thể thấy được tính không bền vững giữa các loại hình nghệ thuật diễn ra trong giai đoạn hiện nay ra sao. Tính không bền vững của các thể loại, từ đó, đặt ra vấn đề nan giải cho lý thuyết tiếp nhận, rằng với một phương thức thể hiện nội dung đối với thể loại này chúng ta có thể tạo ra được những hệ quả tương ứng với những hệ quả mà thay vì không được thể hiện thông qua loại hình nghệ thuật trước nhưng vẫn có được chúng hay không.

Việc Hội đồng giải Nobel quyết định trao giải văn chương cho một nhân vật hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc, trên một phương diện nhất định nào đó, vấn đề phát sinh đặt ra cho lý thuyết tiếp nhận giúp chúng ta hướng đến vấn đề về hiệu ứng thẩm mỹ giữa các thể loại, đặc biệt, giải thưởng này được xem như một chứng tích cho sự giao thoa giữa hai hình thức nghệ thuật gắn bó chặt chẽ với nhau: âm nhạc và thi ca. Từ thời xa xưa, thơ được thể hiện bằng lời, cụ thể là ngâm; ở đây, một điều rõ ràng, chúng ta có thể thấy được rằng, việc ngâm thơ chính là một cách trình diễn nó và cũng chính bằng cách ấy, chúng ta có thể tạo ra được những hiệu ứng tương tự như với một bài nhạc mà chúng ta nghe thấy. Vấn đề đặt ra ở đây, chính là hiệu ứng thẩm mỹ được tạo ra khi chúng ta diễn xướng thơ bằng cách ngâm nó, như thế, sự vào cuộc của âm nhạc sẽ là phương tiện giúp cho quá trình diễn ngâm của thơ được thăng hoa lên đến những mức độ nào đó mang tính lắng đọng hơn cho người nghe. Và xem xét một bài hát ở khía cạnh ca từ của nó, hẳn nhiên, chúng ta không thể không thấy được rằng, bản thân ca từ của một ca khúc cũng có thể được xem như là một bài thơ đúng nghĩa của nó. Lý do được nêu ra trong thông cáo của Viện hàn lâm Thụy Điển chính là những cách tân của Dylan trong việc biểu đạt mang tính thi ca qua lời nhạc của ông. Bản thân con người Dylan hội tụ một năng lực có thể dung hợp được những giá trị văn hóa từ đó giúp cho ca từ của ông thấm đượm trên những chiều kích muôn màu của cuộc sống. Hiệu ứng thẩm mỹ giữa thơ và nhạc từ lâu được xem như là điều gì đó chung đụng sâu xa giữa hai loại hình nghệ thuật này. Bởi lẽ, trong thơ sở hữu một thứ nhạc tính thuộc về những nguyên lý biểu đạt hay thể hiện có nguồn gốc từ xa xưa, và trong nhạc dường như được vang lên trên nền ca từ của thơ, một sự giải phóng nguồn mạch âm thanh trên sự cộng hưởng nhạc tính đến từ tứ thơ, vần, đối ứng trong sự liên kết của những cách điệu về âm luật.

Việc trao giải Nobel Văn chương năm nay còn hướng chúng ta đến với vấn đề mang tầm vĩ mô hơn, đó không là gì khác ngoài sự giao thoa giữa văn chương và xã hội. Đi từ tính hiệu ứng giữa hai loại hình nghệ thuật thân thuộc ấy, mà đặc biệt được hội lại nơi bản thân Bob Dylan, một con người có sức hút kỳ lạ, một tượng đài cho văn hóa đại chúng trong thời đại của chúng ta ngày nay. Người ta đã dành rất nhiều mỹ từ khi nói về sự nghiệp cũng như phong cách trình diễn của Dylan, tầm ảnh hưởng của ông giúp chúng ta hướng đến phạm vi đặc biệt mà ở đó văn chương cất đôi cánh từ âm nhạc để đến với số đông. Giá trị hiệu dụng của âm nhạc trong sự tương tác với số đông sẽ có được với một trị số lớn hơn thơ rất nhiều thế nhưng không vì qua đó mà chúng ta thuyên giảm tầm quan trọng của thơ đối với nhạc. Những cách điệu về thơ trong việc áp dụng vào ca từ chính là lý do cơ bản để Dylan lọt vào tầm ngắm của các ủy biên hội đồng trao giải Nobel năm nay. Và vấn đề phát sinh từ sự kiện Nobel năm nay hẳn nhiên sẽ không loại trừ khỏi sự quan tâm đến từ phân ngành xã hội học văn học. Sự bùng nổ của phương pháp nghiên cứu liên ngành nhìn về sự kiện này có thể xem như là một dấu mốc cho sự vượt qua tính cố kết của loại hình, một kiểu thể loại bị xô lệch.

Tóm lại, thông qua sự kiện của giải Nobel Văn chương năm nay chúng ta có thể rút ra ba vấn đề then chốt sau: liệu rằng tính ổn định của các loại hình nghệ thuật sẽ được đảm bảo tới mức nào; và hiệu ứng thẩm mỹ được tạo ra từ mỗi loại hình nghệ thuật cụ thể có thể mang lại một sức bật cộng hưởng nào hay không; hay mức độ của sự giao thoa giữa văn chương và xã hội sẽ được đẩy đến một mức độ như thế nào trong dòng chảy của văn hóa của chúng ta hiện nay.
(Nguồn: Tạp chí Sông Hương 11-2016)

 

Không đến nhận giải Nobel văn học, Bob Dylan gửi tâm thư xin lỗi

 

Sau khi để công chúng đợi 'dài cổ' để nghe cảm nhận đầu tiên của ông khi nhận giải Nobel văn học, Bob Dylan tiếp tục khiến khán giả thất vọng khi vắng mặt tại buổi trao giải danh giá này.

Theo tờ New York Times, vắng mặt tại lễ trao giải diễn ra vào tối 10.12 vừa qua tại tòa thị chính Stockholm, Thụy Điển (giờ địa phương), Bob Dylan đã gửi bức thư xin lỗi đầy tình cảm. Lá thư của ông được đọc bởi Azita Raji, đại sứ Mỹ tại Thụy Điển. Trước đó, ông đã từ chối đến nhận giải vì lý do bận lịch biểu diễn. Huy chương và giấy chứng nhận đoạt giải Nobel của Bob Dylan sẽ được chuyển tới ông sau lễ trao giải.

Trong lá thư nhạc sĩ 75 tuổi bày tỏ rằng: “Tôi từng hỏi mình rằng không biết những lời bài hát của mình có phải là văn học không. Và đến nay, cảm ơn Viện hàn lâm Thụy Điển đã cho tôi câu trả lời tuyệt vời như vậy”. Bod Dylan còn ví việc ông sở hữu giải Noel văn học như một kỳ tích, tỷ lệ cực nhỏ như việc ông đang đứng trên mặt trăng.

Ông cũng cho biết thêm rằng ngay từ khi còn nhỏ ông đã bị ảnh hưởng bởi những “người khổng lồ” trong văn học như Kipling, Shaw, Thomas Mann, Pearl Buck và Ernest Hemingwa.

Trong bài phát biểu trước khoảng 1.500 khách trong buổi lễ hôm đó, Horace Engdahl, một thành viên của Ủy ban Nobel khẳng định Bob Dylan là người xứng đáng cho vị trí đó. “Nếu mọi người trong giới văn chương không phục thì nên nhớ rằng từ ngàn xưa những vị thần của chúng ta vẫn chưa biết viết, họ chỉ hát và nhảy múa”, Horace nói.

 

 

Ngay từ khi có thông tin Bob Dylan là người vinh dự được chọn cho giải thưởng văn học cao quý nhất hành tinh này, không ít người cả giới chuyên môn và công chúng bất ngờ và dường như là không bị thuyết phục bởi kết quả này. Dù thực một số ca từ bài hát của ông có mang hơi hướm văn chương nhưng để xét trên toàn diện thì ông vẫn không phải là một nhà văn đích thực.

Sau khi biết được kết quả này, Bod Dylan vẫn ''im hơi lặng tiếng'', tỏ vẻ không tha thiết lắm với giải thưởng này. Chính điều này đã khiến không ít người tỏ ra bất bình và phản đối sự lựa chọn này. Trong lịch sử của giải Nobel này, cũng có không ít người từng không đến nhận giải Nobel văn học là Doris Lessing, Harold Pinter và Elfriede Jelinek.

Không chỉ giải thưởng Nobel, ngay sau đó Bob Dylan cũng từ chối cả cuộc gặp riêng với Tổng thống Mỹ Barack Obama sau khi được mời đến Nhà Trắng cùng với những người mang quốc tịch Mỹ khác đoạt giải Nobel năm nay.

Linh Phương (Nguồn: Thanhnienonline)

 

 

 

Từ khóa
Chia sẻ

Tin khác

0 bình luận

Bình luận

Email sẽ không được công khai trên trang.
Điền đầy đủ các thông tin có *