Những ban đêm thành cột mốc tháng năm/ Đêm xanh vợi cũng trở thành đêm trắng/ Đêm thao thức đón chờ ánh sáng/ Đêm của chúng ta ấp ủ những mặt trời. (Đêm trắng - Nguyễn Văn Thạc)
Gửi thư    Bản in

Cuộc tiếp nối xứng tầm của văn chương đất võ

Lê Hoài Lương - 20-07-2012 07:15:29 AM

VanVN.Net - Nhà văn Nguyễn Mộng Giác sinh năm 1940 tại Bình Định, là người con thứ hai trong một gia đình gồm 7 anh chị em. Cha ông, một nhà giáo trong thời Pháp thuộc, thuở nhỏ ông cắp sách theo cha đi nhiều nơi, vì thời gian đó nhà giáo luôn được thuyên chuyển công tác. Ông thừa hưởng nếp sống mô phạm từ cha mình.

Tốt nghiệp thủ khoa Trường Đại học sư phạm Huế năm 1963, Nguyễn Mộng Giác được mời làm giáo sư tại trường Nữ trung học Đồng Khánh. Nơi này ông đã gặp và yêu Nguyễn Khoa Diệu Chi, một người con gái Huế duyên dáng, nền nã, hết lòng vì chồng con. Chính tình yêu này là chỗ dựa tinh thần giúp ông đứng vững trong những năm tháng nhiễu nhương của đời người.

Bắt đầu viết văn từ khi còn là sinh viên, nhưng mãi đến năm 1971, ông mới gửi bài cho Tạp chí ý thức và từ đây những tác phẩm của ông lần lượt được xuất bản. Tác phẩm nổi bật nhất của nhà văn Nguyễn Mộng Giác là bộ tiểu thuyết Sông Côn mùa lũ viết về anh em nhà Tây Sơn, được Trung tâm Nghiên cứu Quốc học ấn hành tại Việt Nam năm 1998 có độ dày hơn 2.000 trang. Đến nay, Sông Côn mùa lũ đã được tái bản nhiều lần, và đang được chuyển thể thành phim truyền hình.

Nhận tin ông qua đời từ một người bạn văn nhóm Cường Đễ, những người học trò Quy Nhơn của ông, thông tin họ nhận được cũng nhanh chóng thời công nghệ cao bây giờ, tức là cũng chỉ mấy phút thôi, trên hành tinh đã trở nên chật hẹp này. Và ngồi ngay vào bàn viết. Tôi viết về ông giản dị những điều mình biết, và về những  kỷ niệm mấy lần may mắn được tiếp xúc, trò chuyện cùng ông.

Nhà văn Nguyễn Mộng Giác (người đứng trước)

***

Văn chương Bình Định từng nổi tiếng, với những tác gia lừng lẫy: Đào Duy Từ, Đào Tấn, nhóm “Bàn Thành Tứ Hữu” và “Trường phái thơ Bình Định”, thời 1930-1945… Tất nhiên nhóm này có hai thi sĩ tỉnh khác sống và thành danh ở Bình Định: Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, nhưng hai thi sĩ còn lại rặt dân xứ “nẫu” là Quách Tấn và Yến Lan. Ấy là thời này chưa kể đến “ông hoàng thơ tình” Xuân Diệu nổi đình nổi đám ở Hà Nội. Chưa kể thi sĩ tài năng dòng thơ siêu thực Bích Khê, từ Quảng Ngãi thường xuyên vào Bình Định để “nhập” cùng “tứ hữu” kể trên.

Cuối thế kỷ XX, Bình Định lại có một tiếp nối xứng tầm thế hệ thi ca trước bằng văn xuôi, làm nên cuộc “tiếp sức” hoàn hảo cho văn chương đất võ, góp phần quan trọng làm nên cuộc tiếp nối tuyệt vời này.

Nguyễn Mộng Giác sinh năm 1940 ở làng Xuân Hòa - Phú Phong, Tây Sơn, Bình Định (quê bà Đô đốc Bùi Thị Xuân). Học trung học ở những trường nổi tiếng: Cường Đễ (Quy Nhơn), Võ Tánh (Nha Trang), Chu Văn An (Sài Gòn). Học Đại học Văn Khoa Sài Gòn rồi chuyển ra học Đại học Sư phạm Huế, ban Việt - Hán, tốt nghiệp thủ khoa trường này năm 1963. Ra trường dạy học ở Đồng Khánh - Huế, Cường Đễ - Quy Nhơn; rồi làm Chánh sự vụ Sở học chánh Bình Định, làm Chuyên viên nghiên cứu giáo dục của Bộ Giáo dục (Sài Gòn). Văn chương ông bắt đầu được biết tới từ năm 1971 trên các báo Bách Khoa, Văn, ý Thức…, Ngoài cuốn sách xuất hiện đầu tiên là Nỗi băn khoăn của Kim Dung, một tập tiểu luận về tiểu thuyết kiếm hiệp của nhà văn kỳ tài này, có thể kể đến một số tác phẩm tiêu biểu của ông: Mùa biển động (5 tập - 2000 trang,1984 -1989), Sông Côn mùa lũ (4 tập - 2000 trang, 1991- ở Mỹ, 1998 - NXB Văn học), Tiếng chim vườn cũ - 1973, Đường một chiều (Bóng thuyền say) -1974, Qua cầu gió bay - 1974, và các tập truyện Bão rớt, Ngựa nản chân bon, Xuôi dòng…, và nhiều tập, bài tiểu luận văn học… Tên tuổi ông sau này còn gắn với tạp chí Văn học (ở Ca-li, Hoa Kỳ và là chủ bút từ 1986 đến 2004).

Do những “hạn chế lịch sử” nhất định, tác phẩm của nhà văn Nguyễn Mộng Giác sau năm 1975 chưa in nhiều ở trong nước, nhưng chỉ riêng tiểu thuyết Sông Côn mùa lũ được in và tái bản nhiều lần, những bạn đọc trẻ sau này cũng thấy được một tiểu thuyết gia tầm cỡ của văn chương Việt. Với đề tài Tây Sơn - Nguyễn Huệ, Nguyễn Mộng Giác có thể coi là tác giả cuốn sách bề thế và thành công nhất đến giờ. 

*

Tôi gặp ông lần đầu năm 2003 tại Hội Văn học - Nghệ thuật Bình Định, khi cuốn Sông Côn mùa lũ mới tái bản, lần này in thành 2 tập, bìa cứng khổ lớn, sang trọng. Ông đến Hội để tặng sách. Tôi tình cờ xuống nhận báo rồi đi làm. Hồi này tôi còn làm non bộ, trang trí ngoại thất để kiếm sống. Và tôi đã ngồi với ông gần suốt buổi sáng khi đã điện cho các bạn cùng làm về nghỉ: đó là hạnh ngộ mà tôi tình cờ có được.

Tôi nói huyên thuyên về cảm nhận của tôi với cuốn sách. Nói những tâm đắc và cả “chất vấn”. Ông có lẽ cũng thích thú khi tiếp xúc một bạn đọc đọc kỹ sách ông, cả việc mạnh dạn nêu nhận xét. Ông cảm giác hạnh phúc khi tôi khẳng định các nhân vật hư cấu An, Lãng mới là gan ruột ông chứ không phải các nhân vật vĩ đại của lịch sử. Tôi nói với ông rằng ông chủ động không đưa nhân vật nữ rất lớn là Đô đốc Bùi Thị Xuân cùng làng ông vào cuốn này vì ngại sẽ loãng các chủ đề? Và có thể ông sẽ viết riêng cuốn sách về bà? Ông khẳng định là đang có kế hoạch ấy nhưng “không biết còn có niềm tin và hứng thú thực hiện hay không?” Nhìn lại ông thấy sức khỏe còn tốt, cái ý niềm tin và hứng thú thật đáng suy ngẫm với người cầm bút. Buổi sáng này chúng tôi còn bàn, luận về các tiểu thuyết Việt Nam: Hồ Quý Ly của Nguyễn Xuân Khánh, Vỡ bờ của Nguyễn Đình Thi, Con đường đau khổ của Aleksei Tolstoy… Gọi là trò chuyện, thực ra là ông nêu các nhận xét có tính chỉ bày về bếp núc tiểu thuyết.

Sau lần tình cờ ấy, năm nào về nước, về Bình Định ông cũng nhờ người liên lạc tôi. Sau này bao giờ các hội ngộ cũng là Vũ Ngọc Liễn, tôi và ông. Có năm có Tạ Chí Đại Trường. Cũng từ một “đặt hàng” của một bạn biên tập số tết báo Bình Định, tôi viết bài về cuốn sách Sông Côn mùa lũ, qua mạng, ông đọc được và lần gặp tiếp theo ông “xin” bài này để gộp in trong sách “dư luận”. Dĩ nhiên là tôi quá thích.

Có lần nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Liễn, tôi và Tạ Chí Đại Trường tranh luận về chi tiết “tứ linh” của nhà sử học nổi tiếng họ Tạ. Ông sử gia này nói vanh vách cuốn nào, mục gì của Quốc sử quán triều Nguyễn ghi chi tiết ấy, tôi và Vũ tiên sinh vẫn không chịu, xét về lô gíc vấn đề. Cuối cùng nhà văn Nguyễn Mộng Giác ủng hộ những kẻ tay ngang là ông Vũ và tôi. Ông họ Tạ chỉ biết cười xòa…

Có lần ngồi với nhau chờ xe buýt đưa hai ông văn và sử ấy đi thăm Chùa Ông Núi, thấy bảng Fahasa thật to ở siêu thị, ông hỏi “người Bình Định giờ còn đọc sách không?”. Tôi khẳng định còn, còn nhiều. Bằng chứng là các báo Văn nghệ, Văn nghệ Quân đội còn bày bán ở bưu điện, ở các quầy tư nhân. Và kể với ông là ngay ở Đà Nẵng, Vũng Tàu tôi từng đi kiếm hai tờ này không có, bạn bè địa phương ấy cũng khẳng định báo văn chỉ có cho người đặt trước theo quý thôi. Và lượng xe máy phía trước Fahasa thật nhiều là của khách vào đó tìm sách, mua sách. Ông có vẻ vui. Tôi lại nhớ anh bạn văn Trần Viết Dũng kể từng được ông tặng cuốn Tiếng chim vườn cũ. Năm đó Trần Viết Dũng đang học trung học ở Kon Tum, nghe báo giới thiệu tập sách, người cùng quê Tây Sơn nên anh đã viết thư gửi tác giả. Thư qua thư lại rồi nhà văn gửi tặng sách cho người tầm học trò với lời đề tặng rất trân trọng. Niềm hạnh phúc khi có người mê sách và chịu đọc sách của ông còn nguyên vậy khi có người chịu đọc mấy bộ “trường thiên” của ông.

Ông kể nhờ người bạn hỗ trợ mới in nổi cuốn Sông Côn mùa lũ ở Mỹ, tổng chi phí đến 25 ngàn đô. Và bán đến giờ chưa hết. ở trong nước mới in năm 1998 đã tái bản! Đó là hạnh phúc lớn của người cầm bút.

Ông kể có niềm vui bất ngờ khi báo Bình Định điện tử in nhiều kỳ nguyên bộ Sông Côn mùa lũ. Niềm vui còn nhân đôi khi về, được Tổng biên tập mời tới tòa soạn nhận khoản nhuận bút đến 8 triệu! Ông cũng kể từ báo quê hương hưng phấn ra Hà Nội đi cùng nhà thơ Đỗ Minh Tuấn đến gặp nhà thơ Trần Đăng Khoa, Trưởng ban văn nghệ Đài phát thanh, nơi đã phát trọn bộ tiểu thuyết của ông trong chương trình “Đọc truyện đêm khuya”. Ông hỏi xin đĩa ghi những lần phát ấy để kỷ niệm thì nhà thơ trả lời rằng, bác ơi, đài còn nghèo lắm, ghi hôm nay phát xong mai xóa để ghi tiếp, có đâu đĩa cho bác. Với lại, trong lịch sử phát lên sóng đài, thời lượng sau thơ Tố Hữu là bác đó! Ông vui nhận vinh dự này chứ không phải nhuận bút! Tôi chỉ biết động viên ông là trừ tác phẩm mình gửi cho họ, cái họ lấy ở đâu đã in để đọc thì không có nhuận bút.

Lại chuyện nhuận bút. Trừ báo Đảng quê nhà, ông bất ngờ có niềm vui nghẹn thở khi qua một người bạn giới thiệu, ông ký hợp đồng bán bản quyền cuốn Sông Côn mùa lũ cho Hãng phim Truyền hình TP. Hồ Chí Minh TFS. Ký xong, ông được mời sang phòng bên nhận tiền. Ngay tắp lự! 70 triệu của năm 2007! Ông run suốt đường ôm cục tiền về nhà. Còn run run khi kể với tôi ở Quy Nhơn!

Cuối năm 2007, đã về đến Quy Nhơn nhưng ông không kịp đến dự Hội thảo tầm quốc gia về nhà thơ Xuân Diệu. Khi tôi được “phân công” tới đón ông thì mới hay sáng đó ông đột quỵ sau lúc ăn sáng. Ông về Mỹ mới gánh thêm một khối u. Và vẫn kiên trì tồn tại đến giờ trong điều kiện chăm sóc đặc biệt cho đến tận khi giã từ dương thế...

Xin vĩnh biệt nhà văn Nguyễn Mộng Giác, một cây bút văn chương Việt đầy tâm huyết, một nhân vật Bình Định đã góp phần làm nên sự tiếp nối xứng tầm để văn chương xứ võ này sẽ tiếp tục sống lâu dài trong văn học sử Việt Nam.

(Nguồn: Văn nghệ)

Lên đầu trang

Tiêu đề

Hiện tại không có bình luận nào.

Viết bình luận của bạn


Nhân vật  

Nguyễn Mạnh Cầm: Nhà ngoại giao của thời đổi mới và hội nhập

85 tuổi đời, gần 70 năm theo Cách mạng, cuộc đời của Nguyên ủy viên Bộ Chính trị, Nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam Nguyễn Mạnh Cầm tiêu biểu cho một thế hệ trí ...