Chân dung văn

27/12
7:43 AM 2016

“CON CHIM THIÊNG VẪN BAY” TRÊN ĐÔI CÁNH BẠN BÈ

Bùi Hoàng Tám - Nói về nhà thơ tật nguyền Đỗ Trọng Khơi, có thể gói gọn trong mấy chữ: Một “Nick Vujicic” của Việt Nam.

 

                                                 Nhà thơ Đỗ Trọng Khơi

NGƯỜI CÓ THỂ “SO GĂNG” VỚI NICK VUJICIC

Có lẽ trước khi chứng minh lý do so sánh, nên nói đôi nét về nhà thơ tật nguyền Đỗ Trọng Khơi.

Đỗ Trọng Khơi tên thật là Đỗ Xuân Khơi (việc thay tên lót thì Trọng sẽ viết ở phần sau), sinh năm 1960 (Canh Tý) tại quê của kỳ đồng Nguyễn Văn Cẩm (xã Văn Cẩm, Hưng Hà, Thái Bình).

Năm lên 8 tuổi, khi mới đang học dở lớp 2, Khơi bị bệnh viêm đa khớp. Ngày đó thuốc men thiếu thốn, các phương tiện cũng như sự hiểu biết về căn bệnh này còn sơ khai, nhất là ở những làng quê Việt Nam giữa lúc chiến tranh nên bệnh ngày một nặng, dẫn đến thoái hóa khớp, dính khớp teo cơ. Tới năm 18 tuổi, các khớp chân và cột sống bị bó chặt lại khiến cơ thể bị biến dạng và cái dáng co quắp đó theo Khơi cho đến tận bây giờ.

Nỗi đau của Đỗ Trọng Khơi và gia đình không chỉ có vậy. Năm 1968 Khơi bị bệnh thì trước đó một năm, 1967 người cha của Khơi theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc lên đường ra mặt trận và đã anh dũng hi sinh. Càng xót xa hơn, ông là con trai độc nhất và Khơi cũng là đứa con trai duy nhất của ông.

Từ một cậu bé mới gọi là tạm đọc thông, viết thạo, lại mang trên mình tật bệnh nhưng bằng nghị lực của mình, Khơi đã sống và không ngừng học hỏi để trau dồi kiến thức.

Giờ đây, anh không chỉ là nhà thơ từng đoạt nhiều giải thưởng trên văn đàn đồng thời còn là tác giả của nhiều nhạc phẩm cùng các thể loại văn học khác như truyện ngắn, phê bình văn học. Không chỉ thế, Khơi còn tự học để trở thành ông thầy “nho y lý số”, đoán vận mệnh qua Dịch lý hay tử vi.

Trở lại việc so sánh với Nick Vujicic đã nói ở trên, có thể nói việc so sánh này không hề khập khiễng bởi ở một góc độ nào đó, Nick còn may mắn hơn Khơi rất nhiều.

Thứ nhất, Nick không bị mồ côi cha từ khi còn nhỏ. Thứ hai, đời sống xã hội bên Ôxtraylia và Mỹ đầy đủ hơn Việt Nam rất nhiều, ngay tại thời điểm này chứ chưa nói khi đó, Việt Nam còn chiến tranh. Thứ ba, Níck không có chân tay nên anh không bị “dở khóc, dở cười” bởi chính những trở ngại trong sinh hoạt hàng ngày do cái chân, cái tay “vô dụng” gây ra. Thứ tư, Nick không bị vò xé bởi những cơn đau do bệnh tật mang lại và thứ 5, Nick Vujicic còn có thể hoạt động được tất cả các đốt sống còn Đỗ Trọng Khơi thì hoàn toàn không “nhúc nhích” được, kể cả những đốt sống cổ…  

Tuy gặp rất nhiều khó khăn như vậy nhưng bằng nỗ lực phi thường, Đỗ Trọng Khơi đã có nhiều cống hiến, đặc biệt là ở lĩnh vực văn học nghệ thuật. Với 17 cuốn sách các thể loại từ thơ, văn xuôi, phê bình, âm nhạc, như Con chim thiêng vẫn bay, Gọi làng, Cầm thu, ABC, Ma ngôn, Hành trạng tâm linh, Thơ hay trong một cách nhìn, Sông núi nước Nam, Quê và gần nhất là tập Ở thế gian… đã xuất bản, có thể nói “tài sản” của Đỗ Trọng Khơi là niềm mơ ước của không ít những nhà văn, nhà thơ lành lặn khác.

TÌNH BẠN VĨ ĐẠI VÀ CẢM ĐỘNG CỦA NHÀ THƠ VỚI MỘT BÁC SĨ

Điều gì đã làm nên một Đỗ Trọng Khơi hôm nay?

Trước hết, đó là năng lực bẩm sinh, nghị lực phi thường  của bản thân anh và sự sẻ chia, giúp đỡ của những người ruột thịt. Song, sẽ khó hình dung về một nhà thơ Đỗ Trọng Khơi của hôm nay nếu thiếu đi vai trò của những người bạn. Đó là các bậc vong niên như cố nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi, Trần Lê Văn và nhiều nhà thơ, nhà văn quê hương Thái Bình như Xuân Đam, Trọng Khánh, Bùi Hoàng Tám, Trần Văn Thước, Bút Ngữ, Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Ánh Tuyết, Đức Hậu, Đặng Thành Văn … cùng không ít các bạn ngoài văn chương khác

Trong số họ, đặc biệt quan trọng là PGS, TS, BS: Hoàng Năng Trọng (hiện PGS Trọng đang phụ trách trường Đại học Y Thái Bình).

Đỗ Trọng Khơi kể lại rằng cách đây tròn 30 năm (1986), Hoàng Năng Trọng cùng đoàn y tế của trường Đại học Y Thái Bình về quê Khơi làm chương trình vận động sinh đẻ có kế hoạch. Sau khi hoàn thành công việc, Trọng cùng một người bạn đến thăm Khơi. Lý do là bởi dăm cái truyện ngắn, mươi bài thơ chép trong một cuốn sổ tay mà Trọng tình cờ đọc được ở bệnh xá xã, qua một người bạn cùng làng của Khơi. Những tác phẩm đầu tay còn nhiều non nớt nhưng với sự mẫn cảm của một hồn thơ và nhà giáo, Hoàng Năng Trọng sớm nhận ra và ghé vai nâng đỡ.

Ngày đó, chỉ riêng việc chép bản thảo sao cho sạch sẽ, soát lỗi chính tả để gửi đến các báo đài cũng là việc rất khó khăn đối với Khơi nếu không có Hoàng Năng Trọng. Những bài thơ đầu tiên của Khơi được đăng trên báo Thái Bình, Văn nghệ Thái Bình rồi Chương trình Tiếng thơ của Đài tiếng nói Việt Nam, báo Văn nghệ - Hội Nhà văn Việt Nam… đều nhờ một tay Trọng tuyển chọn, cho đánh máy và gửi tới tận tay các nhà thơ, nhà văn biên tập viên.

Ngay cả chùm thơ được Giải Nhì của báo Văn nghệ cũng do đích thân Hoàng Năng Trọng chọn, đem đánh máy rồi trực tiếp cầm đến 17 Trần Quốc Toản, Hà Nội (trụ sở của báo Văn nghệ).

Không chỉ ở văn chương, trong đời sống hàng ngày, Trọng cũng là món quà quý giá mà thượng đế đã ban tặng cho Khơi. Có thể nói không có bất cứ việc gì khó khăn, khi cần của Khơi và gia đình Khơi mà lại thiếu vắng sự giúp đỡ, sẻ chia của Hoàng Năng Trọng. Từ việc tham gia tìm mộ cho người cha liệt sĩ của Khơi cho đến chữa bệnh, khắc phục tình trạng cố tật của đôi chân đã hoàn toàn bị biến dạng, xơ cứng để Khơi có thể lấy vợ, sinh con cho đến lo sắp xếp công việc cho vợ Khơi… đều có sự chăm lo của Hoàng Năng Trọng.

Trong đời người ta có thể có nhiều bạn song tri kỉ, tri âm thì không nhiều. Đó là những người bạn viết hoa, không chỉ động viên, chia sẻ, lo lắng mà còn ẩn chứa tình cảm thiêng liêng, keo sơn gắn bó như một định mệnh. Với Đỗ Trọng Khơi, NGƯỜI BẠN (viết hoa) đó chính là Hoàng Năng Trọng. Trọng luôn dành cho Khơi sự giúp đỡ hiệu quả nhất, thậm chí có thể nói là mang tính quyết định đến cuộc đời cũng như số phận của Đỗ Trọng Khơi hôm nay. Chính vì mối tình bạn có tính chất “định mệnh” đó mà Khơi đã quyết định lấy tên Trọng thay cho tên đệm của mình, từ Đỗ Xuân Khơi, anh đổi thành Đỗ Trọng Khơi.

Ngày còn ở Thái Bình, người viết bài này cũng khá thân với Hoàng Năng Trọng. Anh là người thông minh, lịch lãm, quan tâm đến mọi người. Song, nếu như ở một số người, lòng tốt là điều gì đó cần rèn luyện, phấn đấu… thì với một số người khác, lòng tốt như trời sinh ra vốn vậy. Hoàng Năng Trọng là một người trong số “trời sinh” đó. Cái sự tốt với Trọng như là một nguyên thủy, nguyên sơ đã là vậy nên người ta không thấy anh phải “cố gắng” hay “nỗ lực” để sống cho điều tốt lành, tử tế gì cả.

BA KỈ NIỆM NHỎ VỚI ĐỖ TRỌNG KHƠI

Tôi quen biết Đỗ Trọng Khơi qua sự “môi giới” của Hoàng Năng Trọng. Cách đây gần 30 năm, khi còn ở thành phố Thái Bình, Trọng đã đưa tôi đến với Khơi. Những ngày còn ở quê, tôi thường hay đưa bạn bè về Văn Cẩm thăm Khơi. Lý do, tôi có phương tiện là chiếc xe máy Simson, một “tài sản” ở thời kỳ đó.

Với Đỗ Trọng Khơi, tôi có ba kỉ niệm đáng nhớ.

Thứ nhất, tôi là người đưa Khơi lần đầu tiên ra biển. Ngày đó, Khơi lên Bệnh viện của Trường Đại học Y Thái Bình chữa bệnh. Nghe tin, Nhà văn Vũ Hữu Sự nhờ tôi dẫn đến thăm Khơi. Không rõ câu chuyện dẫn dắt thế nào, Nhà thơ “viết nằm” Đỗ Trọng Khơi ngỏ ý mong muốn được đến thăm nhà văn “viết đứng” Trần Văn Thước ở xã Vũ Lăng - Tiền Hải. Người Thái bình có câu: “Thái Bình lắm chuyện bất ngờ - Nhà văn viết đứng, nhà thơ viết nằm” là chỉ hai nhà văn nổi tiếng, có nhiều đóng góp cho văn học nghệ thuật thuộc hàng nhất tỉnh này. Song, cả hai đều có số phận trớ trêu. Trần Văn Thước bị thương khi phục vụ cho chiến tranh Biên giới phía Bắc năm 1979. Anh bị gãy đốt sống lưng nên chỉ đứng viết vì không ngồi được. Còn Đỗ Trọng Khơi thì dĩ nhiên, “nhất quán” từ khi sinh ra chỉ một tư thế… nằm.

Buổi gặp nhau, cả hai rất xúc động vì không ngờ có cuộc gặp mặt này.

Khi từ nhà Trần Văn Thước về nửa đường, “thừa thắng xông lên”, Đỗ Trọng Khơi “gạ gẫm”: “Em chưa thấy biển bao giờ, các bác cho em một lần nhìn thấy biển”.

Và vẫn tư thế cũ, tôi chạy xe máy, Vũ Hữu Sự ngồi sau bế “khúc gỗ” Đỗ Trọng Khơi trở lại bãi biển Đồng Châu.

Tôi nhớ hôm đó là một ngày biển động, mùi biển tanh khủng khiếp. Những đám mây vần vũ trên bầu trời. Mặt biển về khuya loang lổ ánh trăng…

Kỉ niệm thứ hai là lần Khơi lên Hà Nội dự lễ trao giải thơ - họa Một thế giới Một trái tim của người tàn tật do Đài NHK Nhật Bản tổ chức ở khách sạn Kim Liên. Tôi đã chở Khơi bằng xe máy để lần đầu tiên, Khơi được biết hồ Hoàn Kiếm, hồ Tây, thăm gia đình nhà thơ Trần Lê Văn, nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi và rong ruổi nhiều nơi trên con đường Hà Nội.

Kỉ niệm thứ ba gắn liền với con đường sáng tác của tôi.

Khoảng năm 1990, Đỗ Trọng Khơi được Giải nhì       của báo Văn nghệ với chùm Ánh Trăng. Do Khơi không đi nhận giải được báo tổ chức về tận nhà trao giải. Đoàn gồm PTBT Võ Văn Trực, Trưởng ban Thơ Bế Kiến Quốc... Hội Văn nghệ Thái Bình tiếp đoàn ở quán cạnh nhà tôi.

Nhòm qua khe cửa, thấy nhà thơ Bế Kiến Quốc đeo kính ngồi quay lưng ra phía ngoài, tôi gấp mấy bài thơ đưa cho cô con gái khi đó mới 9 - 10 tuổii bảo: “Con đem sang đưa cho cái bác đeo kính kia nhé”.

Ngày ấy, đối với đám văn chương tỉnh lẻ, được in thơ trên báo Văn nghệ là niềm mơ ước không chỉ của loại văn sĩ tép riu như tôi. Nếu tôi nhớ không nhầm thì dạo đó, văn sĩ ở Thái Bình mới chỉ có khoảng 5 - 6 người (nói như quê tôi là chưa đầy một cỗ) có thơ in trên báo Văn nghệ.

Tôi nhớ có lần chúng tôi đang ba hoa thơ phú, một nhà thơ đàn anh ngồi lặng lẽ nghe rồi phán nhẹ một câu: “Năm một nghìn chín trăm mấy mấy mình có bài in trên Văn nghệ”. Thế là chao ôi, cả bọn tôi ngồi im như thóc giống. Vì vậy chuyện được in trên Văn nghệ như một chứng chỉ “bảo kê” cho tầm văn chương “vượt qua phà Tân Đệ”.

Mấy tuần sau, tôi ra bưu điện mua báo. Cầm tờ Văn Nghệ trên tay đọc lướt qua trang nhất phần giới thiệu nội dung. Giời ạ gì thế này. Tôi xoa mặt dụi mắt. Thơ Bùi Hoàng Tám...

Việc được báo Văn nghệ in thơ chính là một trong những động lực đưa tôi đến với con đường văn chương nên nhiều khi tôi tự hỏi, nếu như ngày đó Đỗ Trọng Khơi không được giải thì có khi con đường đến với văn chương của tôi đã khác.

Trở lại với Đỗ Trọng Khơi, có thể khẳng định để có một Đỗ Trọng Khơi hôm nay, phần đặc biệt quan trọng chính là nhờ bè bạn, những người gần gũi, gắn bó với anh ở Thái Bình cũng như nhiều địa phương cả trong nước và nước ngoài. Đặc biệt là PGS - TS - BS Hoàng Năng Trọng.

Có lần, Khơi tâm sự với tôi: “Em được hưởng lòng tốt từ mọi người mà khổ cái thân em, đến đi vệ sinh cũng phải nhờ vợ, nhờ con nên chả làm được gì cho ai cả”. Thật ra thì cũng không hẳn thế. Đã có nhiều và rất nhiều những người yêu văn chương được “hưởng lộc” từ anh. Nhiều và rất nhiều người khuyết tật tìm thấy anh ở động lực sống…

Và không chỉ có thế, gần đây nhất, Đỗ Trọng Khơi còn đứng ra tập hợp anh em in tặng nhà thơ Xuân Đam một tuyển tập dày ngót 600 trang trước khi Xuân Đam từ giã cuộc đời. 

Cách đây ít lâu, Khoa viết văn của trường Đại học Văn hóa kết hợp với Nxb Phụ nữ đã làm lễ ra mắt tập thơ Lục bát “Ở thế gian”  của Khơi. Giờ đây sau gần 60 năm sống trên cõi đời, “Con chim thiêng vẫn bay” (tên tập thơ đầu tay của Đỗ Trọng Khơi) trên đôi cánh bạn bè. 

Nguồn Văn nghệ 

 

Từ khóa
Chia sẻ

Tin khác

0 bình luận

Bình luận

Email sẽ không được công khai trên trang.
Điền đầy đủ các thông tin có *